Αναγνώριση και οινική αξιολόγηση των υποζωνών της αμπελουργικής περιοχής του Αμυνταίου με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης

Κοινοποιώντας δείχνεις το ενδιαφέρον σου...

Του Γεωργούλα Σταύρου

Εδώ και πολλές δεκαετίες, η αμπελουργία και η παραγωγή οίνου αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες ανάπτυξης για την ευρύτερη περιοχή του Δήμου Αμυνταίου. Στο Αμύνταιο δραστηριοποιούνται σήμερα πολλές μεγάλες επιχειρήσεις και οινοποιεία, που μπορούν να δώσουν προοπτικές και να αποτελέσουν στέρεη βάση για την αλλαγή παραγωγικού μοντέλου που επιβάλλεται από τη βίαιη μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή.

Τα τελευταία χρόνια αποδίδεται αυξανόμενη σημασία στον ρόλο της ποιότητας των σταφυλιών στην οινική παραγωγή ως κυρίαρχο παράγοντα διαφοροποίησης των οίνων. Οι αμπελουργικοί άξονες που καθορίζουν τα χαρακτηριστικά των σταφυλιών είναι οι παράγοντες του περιβάλλοντος (έδαφος, κλίμα), η ποικιλία της αμπέλου (σε συνδυασμό και με το χρησιμοποιούμενο υποκείμενο) και τέλος, οι εφαρμοζόμενες αμπελουργικές πρακτικές (διαμόρφωση, κλάδεμα, άρδευση, λίπανση κ.λπ.). Όλοι οι παραπάνω παράγοντες περιγράφονται από τον γαλλικό όρο «terroir», ο οποίος χρησιμοποιείται ευρύτατα για να αποδώσει την ιδιαιτερότητα των αμπελοοινικών προϊόντων μίας περιοχής. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται διεθνώς όχι μόνο ως δηλωτικό της ποιότητας του οίνου αλλά κυρίως της γνησιότητας (γεωγραφική προέλευση) και της αυθεντικότητάς του (μοναδικά και ιδιαίτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά) προσδίδοντας μία φήμη και ασφαλώς μία προστιθέμενη αξία στο τελικό προϊόν.

Ωστόσο, έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη ενός κενού στην  αναγνώριση, ταυτοποίηση και αξιοποίηση των φυσικών μονάδων terroir (υποζωνών) στις ΠΟΠ οινοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, που οφείλεται κυρίως στην έλλειψη συστηματικών γνώσεων για το αμπελουργικό-οινολογικό δυναμικό των επιμέρους περιοχών αυτών. Παράλληλα, έχει καθυστερήσει η αξιοποίηση σύγχρονων μέσων και μεθόδων τηλεπισκόπησης, όπως των μη-επανδρωμένων αεροσκαφών (unmanned aerial vehicles, UAV), τα οποία με την υπερυψηλή ανάλυση που διαθέτουν οι απεικονιστές τους, κρίνονται ως τα καταλληλότερα και επαρκέστερα μέσα για τη χαρτογράφηση και μελέτη των αμπελώνων.

Με στόχο την αναγνώριση και αξιολόγηση των υποπεριοχών του Αμυνταίου, που θα συμβάλλει στην ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των τοπικών οίνων και κατά συνέπεια στην καλύτερη αξιοποίησή τους προς όφελος των αμπελοπαραγωγών, των οινοπαραγωγών, των καταναλωτών και της ελληνικής αγροτικής οικονομίας, το ΚΤΗΜΑ ΑΛΦΑ, ένα από τα μεγαλύτερα οινοποιεία της περιοχής, υλοποιεί σε συνεργασία με το Τμήμα Γεωπονίας και το Εργαστήριο Αμπελουργίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το έργο «Αναγνώριση και οινική αξιολόγηση των υποζωνών της αμπελουργικής περιοχής Αμυνταίου (Οικοσύστημα Αμυνταίου)», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται στις €399.996, με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Κύριος στόχος του έργου είναι η ανίχνευση, ταυτοποίηση και πιστοποίηση των υποζωνών σε αμπελώνες παραγωγής υψηλής αξίας οίνου (Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης ΠΟΠ) στην περιοχή ΠΟΠ Αμυνταίου.

Συνοπτικά, τα στάδια που περιλαμβάνει η έρευνα για την αναγνώριση και πιστοποίηση των υποζωνών είναι:

1. Συλλογή δεδομένων (ιστορικών και σύγχρονων) και δημιουργία ψηφιακής γεωβάσης, στην οποία θα αποτυπωθούν όλα τα γεωλογικά, εδαφικά, τοπογραφικά, κλιματικά στοιχεία, καθώς και ιστορικά αμπελουργικά στοιχεία (ποικιλίες, ηλικίες, παραγωγή, διαμορφώσεις κ.λπ). Η γεωβάση θα ενημερώνεται συστηματικά από τα νέα δεδομένα που θα συλλέγονται και θα ανατροφοδοτείται από τα αποτελέσματα σε κάθε βήμα. Επιπλέον, θα συμπεριληφθούν εικόνες από μη-επανδρωμένα πτητικά συστήματα (unmanned aerial vehicles – UAV), σε διαφορετικές φάσεις του βιολογικού κύκλου των αμπελώνων.

2. Ανάλυση πολυφασματικών εικόνων από τα UAV, για την λεπτομερή καταγραφή των χαρακτηριστικών των αμπελώνων σε διάφορες κλίμακες ενδιαφέροντος (δηλ. εξαγωγή θεματικών χαρτών), καθώς και χαρτογράφηση των κρίσιμων τοπογραφικών στοιχείων.

3. Αναγνώριση και διαμόρφωση ομοιογενών ζωνών, με βάση τους θεματικούς χάρτες. Πιο αναλυτικά, το σύνολο των στοιχείων θα αξιοποιηθούν με σύγχρονες μεθόδους γεωχωρικής ανάλυσης (GIS), όπως η ιεραρχική ταξινόμηση (κατάλληλη για την αξιολόγηση του βαθμού ομοιότητας ομάδων), προκειμένου να γίνει διάκριση των προκαταρκτικών (υποψήφιων) μονάδων terroir (υποζωνών).

4. Παρακολούθηση και καταγραφή μέσο- και μικρο-κλιματικών παραμέτρων ενδιαφέροντος για το αμπέλι (όπως θερμοκρασία, βροχόπτωση, ηλιοφάνεια και άνεμοι) στις προτεινόμενες υποζώνες και υπολογισμός βιοκλιματικών δεικτών με σημασία για την αμπελουργία (όπως Ενεργό Θερμικό Άθροισμα, δείκτης Huglin, δείκτης νυκτερινής θερμοκρασίας). Ως αποτέλεσμα, θα παραχθούν λεπτομερείς χάρτες ανά κλιματική παράμετρο και βιοκλιματικό δείκτη.

5. Εδαφολογικές μελέτες συμπεριλαμβανομένων εδαφοτομών (soilprofile) και λεπτομερών εδαφολογικών αναλύσεων. Ειδικότερα, θα γίνει καταγραφή των κύριων εδαφικών παραμέτρων (μηχανική σύσταση, pH, αγωγιμότητα, ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων, μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία), και θα εκτιμηθούν οι ποιότητες εδάφους για την αμπελουργία. Η εκτίμηση θα ξεκινήσει με την διάκριση φυσιογραφικών μονάδων με τηλεπισκόπηση, που θα υποστηρίξουν μία σειρά δειγματοληψιών με εδαφοτομές σε χαρακτηριστικές περιοχές και με ένα πλέγμα φρεατίων με εδαφοτρυπάνι στις υπόλοιπες. Ως αποτέλεσμα, θα παραχθούν λεπτομερείς εδαφολογικοί χάρτες των βασικών εδαφικών ιδιοτήτων και των αντίστοιχων ποιοτήτων εδάφους.

6. Μελέτες οικοφυσιολογικών και φαινολογικών παραμέτρων των αμπελοτεμαχίων, για τον αμπελουργικό χαρακτηρισμό των υποψήφιων υποζωνών. Θα εκτιμηθούν οι παράμετροι της φυσιολογίας της αμπέλου (υδατικές σχέσεις, φωτοσυνθετικές παράμετροι, μικροκλίμα, αύξηση, φαινολογικά στάδια, παραγωγή) της αμπέλου, με στόχο την αμπελουργική ερμηνεία των αποτελεσμάτων της ζωνοποίησης με βάση τις εδαφοτοπο-κλιματικές και βλαστικές ιδιότητες που προηγήθηκε. Τέλος, θα εφαρμοστούν δειγματοληψίες σταφυλιών από αποδεικτικούς αμπελώνες της κάθε υποζώνης και μέτρηση των κυριότερων ποιοτικών δεικτών στα σταφύλια ώστε να αξιολογηθεί το οινολογικό τους δυναμικό.

7. Μικροοινοποιήσεις για την αξιολόγηση του τελικού προϊόντος από κάθε υποζώνη, ως επαλήθευση του αμπελουργικού δυναμικού τους. Ποσοτική ανάλυση των χημικών συστατικών των οίνων που διαμορφώνουν τον ιδιαίτερο οργανοληπτικό χαρακτήρα των προϊόντων της περιοχής. Οργανοληπτική εξέταση των οίνων.

8. Αξιοποίηση των ευρημάτων για την βελτιστοποίηση του προϊόντος της περιοχής ΠΟΠ Αμύνταιο, μέσω αλλαγών και προσαρμογών της αμπελοκαλλιέργειας και οινοποίησης, παραγωγή νέων προϊόντων ή αξιοποίηση των επιμέρους χαρακτηριστικών ανά υποζώνη για την ανάδειξη διακριτών προϊόντων.

Το έργο περιλαμβάνει επίσης συγκεκριμένες δράσεις με στόχο τη διάχυση των αποτελεσμάτων όπως δημοσίευση άρθρου σε διεθνές περιοδικό με κριτές και σε άλλες εξειδικευμένες εκδόσεις καθώς και δημιουργία ειδικής ιστοσελίδας για την προβολή και προώθηση του έργου.

Για το έργο και τη σημασία του για την ευρύτερη περιοχή του Αμυνταίου και τη συμβολή των χρηματοδοτικών εργαλείων της Πολιτικής Συνοχής στην υλοποίησή του μίλησε στην εφημερίδα «ηχώ» Φλώρινας ο σύμβουλος επιχειρήσεων και συνεργάτης του κτήματος ΑΛΦΑ, κ. Κώστας Νίκου:

«Το συγκεκριμένο έργο αναφέρεται στην αμπελουργική ζώνη Αμυνταίου, που περιλαμβάνει αμπελώνες ΠΟΠ (Προϊόν Ονομασίας Προέλευσης) και ΠΓΕ (Προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης). Για να κατανοήσουμε τη σημασία του, ας ξεκινήσουμε με ένα βασικό ερώτημα: Αν κάποιος θέλει να κάνει ένα οινοποιείο, πού θα πρέπει να στήσει έναν αμπελώνα; Μερικοί απαντούν ότι όπου και να το στήσεις, κάνει.

Η αλήθεια δεν είναι έτσι ακριβώς. Εμείς λοιπόν λέμε ότι κάποιες περιοχές στην ευρύτερη περιοχή Αμυνταίου βοηθούν την εγκατάσταση σε κόκκινες και κάποιες σε λευκές ποικιλίες. Προσπαθούμε δηλαδή να δημιουργήσουμε ζώνες. Το «ΚΤΗΜΑ ΑΛΦΑ» διαθέτει 2.200 στρέμματα διάσπαρτα, εκτείνονται στο εύρος του Δήμου (Βεγόρα, Ξινό Νερό, στην περιοχή κοντά στο ΚΕ. Φ.Ι. Απ.). Σε αυτές τις 5-6 υποζώνες προσπαθούμε να διερευνήσουμε ποιο είδος και ποιά ποικίλα κρασιών ευνοείται. Αυτό είναι το γενικό concept. Για να γίνει αυτό, έχουν επιλεγεί κάποιες ποικιλίες όπως το Syrah, το Ξινόμαυρο, η Μαλαγουζιά και παρατηρούμε τα χαρακτηριστικά τους. Για παράδειγμα, πότε ωριμάζει; Έχοντας χαρτογραφήσει τα στοιχεία που θέλουμε, θα ξέρουμε και για το μέλλον ποια ποικιλία μπορεί να ευδοκιμήσει καλύτερα και σε ποιο σημείο.

Το στοιχείο αυτό σχετίζεται και με το συγκριμένο πρόγραμμα και με την κοινωνική συνοχή, πιο συγκεκριμένα με τη διάχυση των αποτελεσμάτων. Η έρευνα που θα πραγματοποιηθεί θα αναδείξει χρήσιμα συμπεράσματα τα οποία θα είναι διαθέσιμα για όλους. Είναι βασική μας υποχρέωση να ενημερώσουμε κάθε ενδιαφερόμενο σε μια ανοιχτή εκδήλωση, όπου θα παρουσιάσουμε τα αποτελέσματα της συγκριμένης εργασίας.

Το έργο εκτελείται από το ΚΤΗΜΑ ΑΛΦΑ σε συνεργασία με το Τμήμα Αμπελουργίας και το Τμήμα Εδαφολογίας του ΑΠΘ. Για να γίνει μια τέτοια ανάλυση είναι χρήσιμο να γίνει μια προεργασία, μια εξέταση του υπεδάφους, του εδάφους και του ουρανού. Δηλαδή γίνεται εγκατάσταση μετεωρολογικών σταθμών, που διαθέτουν αισθητήρες στο υπέδαφος. Οι σταθμοί συλλέγουν στοιχεία όπως την υγρασία εδάφους, του φυλλώματος, γίνονται φυλλοδιαγνωστικές και εδαφολογικές μετρήσεις και αναλύσεις από τους φοιτητές του Πανεπιστημίου σε περίπου 50 σημεία και έτσι στήνεται ένα εδαφολογικό και κλιματολογικό προφίλ για το τελικό προϊόν, το σταφύλι και άρα το κρασί.

Μέχρι πριν η πρακτική ήταν να αγοράζονται στρέμματα γης και να φυτεύονται ποικιλίες χωρίς να προηγείται έρευνα. Αυτή η διαδικασία βέβαια μπορεί να διαρκούσε και είκοσι χρόνια. Το αμπέλι άλλωστε είναι μια μακροπρόθεσμη επένδυση. Το φυτεύω τώρα για να αποδώσει το πρώτο σταφύλι στα τρία χρόνια και για να έχει μια πλήρη παραγωγή στα 8, 16, 20 χρόνια! Με τη χαρτογράφηση που γίνεται αντιλαμβάνεστε ότι εξοικονομούνται πόροι, χρόνος, χρήμα. Και φυσικά μπορεί να τη χρησιμοποιήσει και κάποιος που θέλει να αναβαθμίσει την ποιότητά του, με επιστημονικά όμως πια δεδομένα, με κριτήρια αντικειμενικά και όχι υποκειμενικές κρίσεις.

Το έργο αυτό γίνεται πιλοτικά στο Αμύνταιο;

Αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι κάθε περιφέρεια στη ΕΕ από την προηγούμενη Προγραμματική Σύμβαση και στην επόμενη έχει τομείς έξυπνης εξειδίκευσης. Στην περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας 2015/2021, που είναι η τρέχουσα προγραμματική, οι τομείς της έξυπνης εξειδίκευσης είναι η ενέργεια, η γούνα, η αγροδιατροφή με εξειδίκευση στην οινολογία- αμπελουργία. Πήρε λοιπόν η Περιφέρεια και έβγαλε ένα πρόγραμμα στο οποίο όρισε ότι την ενδιαφέρει η έρευνα. Κάλεσε τις επιχειρήσεις και τους ερευνητικούς φορείς να συνεργαστούν μεταξύ τους για την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν. Εμείς μέσα από το ερευνητικό αυτό πρόγραμμα που υλοποιούμε προσπαθούμε να διερευνήσουμε το πρόβλημα των αμπελουργικών ζωνών, το να δούμε δηλαδή τί γίνεται από κάτω στο έδαφος σχετικά με την καλλιέργεια αμπελιού.

Το Πρόγραμμα συνολικά προσφέρει 200.000 ευρώ για εμάς και 200.000 για το ΑΠΘ. Αν θέλαμε να το κάνουμε τέλειο, θα έπρεπε ο προϋπολογισμός του να είναι 2.000.000 ευρώ. Θα έπρεπε να γίνει για όλες τις περιοχές, για όλες τις ποικιλίες και όχι για δυο χρόνια αλλά για τουλάχιστον μια πενταετία. Αυτό βέβαια θα σήμαινε ότι από αυτό το έργο θα έπρεπε να πάρουν διδακτορικό 20 άτομα! Αντιλαμβάνεστε ότι κανένας δεν διαθέτει αυτήν τη δυναμική. Δεν μπορούμε να αφήσουμε τη δουλειά μας γι’ αυτό. Δεν μπορεί να είναι η δουλειά μας αυτή καθεαυτή. Έχει πολύ μεγάλο οικονομικό κόστος και σημαντικές απαιτήσεις σε ανθρώπινους πόρους και φυσικά χρόνο. Οπότε είπαμε να το κάνουμε “μαζεμένο”, για να μπορέσουμε να αντέξουμε το βάρος του. Γιατί πέρα από την επιδότηση υπάρχει και η ιδία συμμετοχή. Θέλαμε το πρόγραμμα να μπορεί να ενσωματωθεί και να αποτελέσει κομμάτι της λειτουργίας ενός οργανισμού.

Το εγχείρημα αυτό συμβαίνει και αφορά μόνο το Αμύνταιο, καθώς όπως προανέφερα σχετίζεται με την πρόκληση του ΠΕΠ Δυτικής Μακεδονίας και τρέχει πιλοτικά μόνο στη Δυτική Μακεδονία. Μπορεί δηλαδή μετά την υλοποίησή του να αποτελέσει βάση και παράδειγμα και για άλλες περιοχές.

Εμείς προσπαθήσαμε να ενσωματώσουμε και τεχνογνωσία από το εξωτερικό. Έχουμε συνεργάτες από Γαλλία και από Λουξεμβούργο, κυρίως στο κομμάτι της τεχνολογικής υποστήριξης, καθώς ο στόχος μας ήταν να είναι πατενταρισμένο και να είναι καταγεγραμμένα όλα τα δεδομένα σε blockchain, ώστε να μην χάσουμε καμία πληροφορία και να μην μπορεί να αλλοιωθεί.

Πότε αναμένεται να ολοκληρωθεί η έρευνα;

Ορίζοντας υλοποίησης είναι η διετία, δηλαδή αρχές του 2023. Μέχρι τότε θα γίνει και μια εκδήλωση, όπου θα παρουσιάσουμε τα αποτελέσματα. Είμαστε υποχρεωμένοι από το πρόγραμμα να κάνουμε διάχυση της πληροφορίας, να κάνουμε μια ιστοσελίδα, ένα συνέδριο, να ενημερωθεί το κοινό. Θα έρθουν όλοι οι οινοποιοί της περιοχής, αυτοί που θέλουν να ασχοληθούν και να επιχειρήσουν στον τομέα της οινοποιίας. Θα έρθουν νέοι επιστήμονες, φοιτητές. Πέρα δηλαδή από το αποτέλεσμα αυτό καθεαυτό, το πρόγραμμα θα αφήσει και μια παρακαταθήκη στη διαδικασία που είναι ακόμα πιο σημαντικό.

Πώς αξιολογείται τη συμβολή της Πολιτικής Συνοχής στην υλοποίηση του έργου;

Μέσα από τα συγκεκριμένα χρηματοδοτικά εργαλεία δίνεται η ευκαιρία να γίνουν πράγματα στον τόπο μας που αλλιώς δεν θα γίνονταν. Μας δίνεται η δυνατότητα να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας, να αυξήσουμε το επίπεδο της ποιότητας και στη προστιθέμενη αξία των προϊόντων και να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι».

Ευχαριστούμε θερμά το ΚΤΗΜΑ ΑΛΦΑ και τον συνεργάτη του κ. Κώστα Νίκου για τις πληροφορίες και την πολύτιμη βοήθεια για τη συγγραφή του συγκεκριμένου άρθρου.

EURACTIV_ESPA

Φανή Ρίζου - Δικηγόρος
Ρίζου Αικατερίνη - Ωτορυνολαρυγγολόγος - Φλώρινα Αθηνά Ιωσήφ - Σύμβουλος Σταδιοδρομίας mapyourpath.gr

Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
Rated 4.5 out of 5
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 912 αξιολογήσεις)
Τέλειο80%
Πολύ καλό9%
Μέτριο2%
Φτωχό1%
Κακό8%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *