Αναδιάρθρωση και εκσυγχρονισμός: Κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί στην Ελλάδα της δεκαετίας του 90’ (του Σίμου Ανδρονίδη)

Κοινοποιώντας δείχνεις το ενδιαφέρον σου...

Το βιβλίο των Σπύρου Σακελλαρόπουλου και Παναγιώτη Σωτήρη (νυν αρθρογράφος της εφημερίδας ‘Τα Νέα’), που τιτλοφορείται ‘Αναδιάρθρωση και εκσυγχρονισμός: Κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί στην Ελλάδα της δεκαετίας του 90,'[1] όπως και ο τίτλος του δηλώνει, θέτει στο επίκεντρο της ανάλυσης του την Ελλάδα της δεκαετίας του 1990. Την Ελλάδα της περιόδου της ύστερης Μεταπολίτευσης, για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο του Χριστόφορου Βερναρδάκη, εκεί όπου έλαβαν χώρα και με εμπρόθετο τρόπο ευρύτεροι μετασχηματισμοί στα πεδία της κοινωνίας, της πολιτικής, της οικονομίας, ακόμη και της αισθητικής.

Εάν δύναται να σταθούμε σε ένα σημείο, αυτό είναι η περαιτέρω προώθηση της διαδικασίας του εξευρωπαϊσμού των δομών της χώρας, διαδικασία που άπτεται μεταβολών, όχι μόνο στο πεδίο της οικονομίας (κατά το ήμισυ θα ήταν ορθή μία τέτοια διαπίστωση), αλλά και στους ίδιους όρους αναδιαμόρφωσης του κομματικού-πολιτικού συστήματος, με άξονα το δικομματικό μπλοκ εξουσίας που τότε συμπεριελάμβανε το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δυναμική του δικομματικού συστήματος αρθρώθηκε γύρω από το επίδικο του εξευρωπαϊσμού, εγγράφοντας στο εσωτερικό του την έννοια-κλειδί της πολιτικής έως ιδεολογικής ‘συναίνεσης’ ως προς την διαχείριση της εξουσίας, την γεωπολιτική κατεύθυνση της χώρας, την ανάδειξη πολιτικών προταγμάτων.

Οι δύο συγγραφείς υιοθετούν μία Μαρξικού τύπου αναλυτική προσέγγιση, μελετώντας διεξοδικά τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν την δεκαετία του 1990, εκκινώντας από την μορφή της πολιτικής εξουσίας και της «πάλης των τάξεων»,[2] στο σημείο βασικό θεωρητικό αλλά και πολιτικό σημείο αναφοράς καθίσταται το έργο του Νίκου Πουλαντζά και ιδίως το κομμάτι που αφορά την συγκρότηση του συνασπισμού εξουσίας.

Με αφετηρία τη μελέτη της ύστερης (εάν είναι δόκιμος ο όρος), εν Ελλάδι πολιτικής εξουσίας (ας έχουμε κατά νου την περίοδο της Μεταπολίτευσης), ο Σπύρος Σακελλαρόπουλος και ο Παναγιώτης Σωτήρης μελετούν διεξοδικά τον τρόπο ή τους τρόπους εκδίπλωσης της κρίσης του Καπιταλιστικού Τρόπου Παραγωγής, εστιάζοντας στη ανάδειξη των όρων συγκρότησης του εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος, όπως αυτό αρθρώθηκε κυβερνητικά από το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ) με πρωθυπουργό τον Κώστα Σημίτη την οκταετία 1996-2004.

Όμως, το όλο σχήμα δεν μένει στην περιπτωσιολογική μελέτη της τότε κυβερνητικής θητείας του ΠΑΣΟΚ. Απεναντίας, αναδεικνύει τα ιδιαίτερα πολιτικοϊδεολογικά έως πολιτισμικά του χαρακτηριστικά, θέτει ως στόχο την ανίχνευση των ‘ριζών’ του, ασκώντας κριτική σε διαδεδομένες αντιλήψεις και θεωρητικά σχήματα όπως αυτό του Νικηφόρου Διαμαντούρου περί ενός ιδιαίτερου ελληνικού ‘δυϊσμού,’ ή αλλιώς, μίας ελληνικής ιδιοσυστασίας που ενίοτε λειτουργεί ως εμπόδιο για τον εκσυγχρονισμό της χώρας.

Ο εκσυγχρονισμός περισσότερο ‘συλλαμβάνεται’ εν ευρεία εννοία, ως πολιτική-κυβερνητική στρατηγική με ευδιάκριτο υπόβαθρο, ως λογοθετική ‘κατασκευή’ που με μία σειρά ιστορικών δίπολων.

Άλλωστε, το εκσυγχρονιστικό πρόταγμα αντλούσε νομιμοποίηση και από την εμβάπτιση στα νάματα της ιστορίας, προβαίνοντας σε μία ενίοτε επιλεκτική ανάγνωση της. Ο Σημιτικός [3] εκσυγχρονισμός που έτεινε και προς την κατεύθυνση προώθησης αλλαγών και δη ποιοτικών αλλαγών στις σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας, ως κινητήριο δύναμη ενείχε τον εξευρωπαϊσμό και εντός αυτού, την προσαρμογή της Ελλάδας σε ένα μεταβαλλόμενο παγκοσμιοποιημένο γίγνεσθαι.

Το βιβλίο προσφέρει μία ολοκληρωμένη θεώρηση της ιστορίας του Μεταπολιτευτικού εκσυγχρονισμού, [4] δίχως όμως να καταπιάνεται και με μεσομακροπρόθεσμες και θετικές μεταρρυθμιστικές τομές που έλαβαν χώρα,  νοηματοδοτώντας κάποιες βασικές θεωρητικές γραμμές που αργότερα θα ακολουθήσουν μελετητές του κατά βάση Σημιτικού-Πασοκικού εκσυγχρονισμού όπως ο Γιώργος Κατσαμπέκης. [5]

Η ισορροπία και η αλληλοτροφοδότηση πολιτικής και οικονομικής σφαίρας διαπερνά το ‘πνεύμα’ του βιβλίου και των συγγραφέων του, εναλλάσσοντας μεταξύ αναδιαρθρώσεων στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων, την δυνατότητα κεφαλαιακών συσσωρεύσεων, και πολιτικών-ιδεολογικών μεταβολών που επιτελούνται και που έχουν αντίκτυπο την κατεύθυνση του κομματικού-πολιτικού συστήματος.

Ως προς αυτό, δεν παραλείπεται η αναφορά και η ανάλυση των μετασχηματισμών που συντελούνται στη φυσιογνωμία, στα χαρακτηριστικά και στις αναπαραστάσεις του πολιτικού-ιδεολογικού και προγραμματικού λόγου των πολιτικών κομμάτων.

Κεντρικός άξονας αυτής της σφαιρικής μελέτης, που εν προκειμένω εγγράφει τα επιμέρους στοιχεία σε αυτήν, είναι η εστίαση στο εκσυγχρονιστικό εγχείρημα το οποίο και στη βάση του προσδιορίσθηκε προσίδια και λειτούργησε ως ‘χάρτα’ διακυβέρνησης, προσλαμβάνοντας μία ελκτική δύναμη που θεωρούμε πως σχετίζεται με την αναπαραγωγή μίας συγκεκριμένης, καταστατικής αίσθησης του ‘ανήκειν’ που κόμισε στη δημόσια σφαίρα, αφηγούμενη τον εκσυγχρονισμό ως εννοιολογικό πλαίσιο υπερβάσεων.

Η περίοδος της ύστερης Μεταπολίτευσης συνοδεύθηκε από αντιφάσεις και αντινομίες. Η μελέτη αξίζει να αναγνωσθεί και υπό το πρίσμα της εμβάθυνσης της σε μία περίοδο που δεν συμπληρώνει απλά ό,τι αποκαλείται, με όρους πολιτικής επιστήμης ως ‘Μεταπολίτευση,’ αλλά την ανα-διαμορφώνει δραστικά. Δημοσιευμένο το 2004, τη χρονιά όπου το ΠΑΣΟΚ ηττήθηκε στις βουλευτικές εκλογές από το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας (το 2004), το βιβλίο προβαίνει σε μία συνολική αποτίμηση μίας περιόδου που συνδέθηκε με το εκσυγχρονιστικό κυβερνητικό εγχείρημα.

Σίμος Ανδρονίδης – Υποψ. Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ


[1] Βλέπε σχετικά, Σακελλαρόπουλος Σπύρος & Σωτήρης Παναγιώτης, ‘Αναδιάρθρωση & εκσυγχρονισμός. Κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί στην Ελλάδα της δεκαετίας του 90,’ Εκδόσεις Παπαζήσης, Αθήνα, 2004. Η θέση του ελληνικού κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού εντός του διεθνούς καπιταλιστικού καταμερισμού εργασίας, προβάλλεται έντονα.

[2] Βλέπε σχετικά το πρώτο μέρος του βιβλίου. Σακελλαρόπουλος Σπύρος & Σωτήρης Παναγιώτης, ‘Αναδιάρθρωση & εκσυγχρονισμός. Κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί στην Ελλάδα της δεκαετίας του 90…ό.π., 21-30.

[3] Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες υπο-ενότητες του βιβλίου είναι αυτή που έχει τίτλο το ‘Ο Κ. Σημίτης θεωρητικός του εκσυγχρονισμού,’ με τους συγγραφείς να θέτουν στο επίκεντρο το πως μέσα από τα γραπτά του Κώστα Σημίτη, ο εκσυγχρονισμός σχηματοποιείται σε έννοια και σε πρακτική ιδεολογία. Βλέπε σχετικά, Σακελλαρόπουλος Σπύρος & Σωτήρης Παναγιώτης, ‘Αναδιάρθρωση & εκσυγχρονισμός. Κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί στην Ελλάδα της δεκαετίας του 90…ό.π., σελ. 94-100.

[4] Πολιτικά και επιστημολογικά, ο εκσυγχρονισμός δεν λειτούργησε στεγανοποιημένος ή σε κάποιο κοινωνικό-πολιτικό ‘κενό,’ όντας έκκεντρη σημασιοδότηση του ιστορικά ‘εφικτού.’ Αν και σχετίσθηκε με το ΠΑΣΟΚ, δεν άφησε ανεπηρέαστη την εξέλιξη του πολιτικοϊδεολογικού λόγου όσο και τις πλαισιώσεις του κομματικού-πολιτικού ανταγωνισμού εν Ελλάδι.

[5] Βλέπε σχετικά, Κατσαμπέκης Γιώργος, ‘Ο πολιτικός λόγος του εκσυγχρονισμού (1996-2004), στο: Ασημακόπουλος Βασίλης & Τάσσης Χρύσανθος, (επιμ.), ‘ΠΑΣΟΚ 1974-2018. Πολιτική οργάνωση, Ιδεολογικές μετατοπίσεις, Κυβερνητικές Πολιτικές’, Πρόλογος: Σπουρδαλάκης Μιχάλης, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα, 2018, σελ. 424-466.



Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
4.5 rating
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 753 αξιολογήσεις)
Τέλειο80%
Πολύ καλό10%
Μέτριο2%
Φτωχό1%
Κακό7%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up