Επιστολή του Ισοκράτη προς Μ. Αλέξανδρο (Γράφει ο Κώστας Λ. Χρήστος)

Κοινοποιώντας δείχνεις το ενδιαφέρον σου...

«..τοσούτον προέξεις τη φρονήσει των άλλων όσον περ ο πατήρ σου διενήνοχεν απάντων»Ισοκράτης

Τα βασικά  χαρακτηριστικά στοιχεία της προσωπικότητας  του κάθε ανθρώπου αρχίζουν να κτίζονται και να διαμορφώνονται από τότε που αυτός γεννιέται, και μάλιστα στις μέρες μας οι επιστήμονες διατείνονται ότι τα πρώτα γνωρίσματα της ταυτότητάς του τα εμφυτεύουν οι γεννήτορές του από την εμβρυϊκή του ακόμα κατάσταση.

Στη συνέχεια το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον, καθώς και η ευρύτερη κοινωνία στην οποία συνυπάρχει, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην παραπέρα εξέλιξη του ανθρώπου και στη διαμόρφωση  της προσωπικότητάς του, η οποία στην εφηβεία βαίνει προς την κορύφωσή της. Και το πώς θα πορευτεί στην παραπέρα ζωή του, καθώς θα μεγαλώνει ηλικιακά ο κάθε άνθρωπος, εξαρτάται και από τα «εν δυνάμει στοιχεία» που υποκρύπτονται μέσα του και από το πώς το άτομο θα αξιοποιήσει αυτά στη διάρκεια της ζωής του.

Κι εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, οι ιστορικοί κι άλλοι επιστήμονες διερεύνησαν επιμελώς τα περιβάλλοντα, μέσα στα οποία έζησαν και διαπαιδαγωγήθηκαν μεγάλες προσωπικότητες κατά το παρελθόν, άνδρες  και γυναίκες, και οι οποίοι με τη ζωή τους και τα έργα τους σημάδεψαν και χάραξαν  την ιστορία της ανθρωπότητας, είτε προς το καλό είτε προς το κακό της.

Μια τέτοια προσωπικότητα που άφησε το στίγμα της μέσα στους αιώνες με τα μεγάλα της κατορθώματα ήταν και ο Μ. Αλέξανδρος. Ο μεγαλύτερος αυτός στρατηλάτης όλων των εποχών από μικρός έτυχε επιμελημένης αγωγής, η οποία του στιγμάτισε και την παραπέρα πορεία της ζωής του. Γεννημένος και μεγαλωμένος σε βασιλική αυλή είχε δίπλα του ως παιδαγωγούς διακεκριμένους και τους πιο σοφούς δασκάλους της εποχής του, οι οποίοι σίγουρα αποτέλεσαν το γερό βατήρα για τη φυγή του προς τα εμπρός. 

Κι ένας εξ αυτών ήταν και ο  σπουδαίος Αθηναίος ρητοροδιδάσκαλος Ισοκράτης, ο οποίος έγραψε κι έστειλε μια επιστολή προς τον Μέγα Αλέξανδρο, όταν αυτός  ήταν τότε 14 χρόνων  και μαθητής ήδη του μεγάλου φιλοσόφου Αριστοτέλη. Και σε μεγάλη πια ηλικία τότε ο ρήτορας θέλησε με εκείνη την επιστολή του να συμβουλεύσει και να καθοδηγήσει τον έπειτα μέγιστο στρατηλάτη, έτσι ώστε αυτός να ξεπεράσει σε σύνεση και δόξα τον πατέρα του Φίλιππο.

Και την παραθέτω εδώ  σε μετάφραση, για να διαφανεί, κατά το δυνατόν, τι ακριβώς τον συμβούλευε κι εάν με αυτή πόσο επηρέασε το νεαρό τότε και πνευματικά ανήσυχο Αλέξανδρο:

«Γράφοντας μια επιστολή προς τον πατέρα σου νόμιζα πως δεν θα έπραττα σωστά αν, αφού βρίσκεσαι στην ίδια περιοχή με εκείνον, δε σε προσφωνούσα, δε σου έστελνα χαιρετισμό και δε σου έγραφα κάτι, το οποίο θα πείσει τον κάθε αναγνώστη ότι δεν έχω ήδη ξεμωραθεί εξαιτίας των γηρατειών μου και ότι δε γράφω ολοκληρωτικά φλυαρίες: αλλά αντιθέτως ότι μου έχει απομείνει ακόμα ένα μέρος της πνευματικής μου διαύγειας, που δεν είναι ανάξιο της ικανότητας που είχα, όταν ήμουνα νεότερος.

Και ακούω από όλους να λένε για σένα ότι αγαπάς τους ανθρώπους, τους Αθηναίους και τη φιλοσοφία, όχι ασύνετα, αλλά λογικά και μετρημένα. Γιατί και από τους συμπολίτες μας αποδέχεσαι όχι αυτούς οι οποίοι παραμέλησαν τα υψηλά ενδιαφέροντά τους και επιθυμούν πράγματα απεχθή, αλλά όσους η συναναστροφή δεν θα σε κάνει να λυπηθείς, ενώ παράλληλα η στενή επαφή και η συντροφιά τους δεν θα σου προκαλέσει κάποια ζημιά  ή αδικία, τους οποίους ακριβώς πρέπει να κάνουν παρέα οι συνετοί : και λένε πως από τα είδη της φιλοσοφίας όχι μόνο δεν απορρίπτεις την εριστική (σχολαστική), αλλά θεωρείς πως είναι ωφέλιμη στις ιδιωτικές συζητήσεις, όμως θεωρείς ότι δεν ταιριάζει σε όσους έχουν την εξουσία λαών και είναι μονάρχες: γιατί δεν είναι χρήσιμο ούτε ταιριαστό σε αυτούς που διαθέτουν μεγαλύτερες ικανότητες από τους άλλους να λογομαχούν με τους συμπολίτες τους ούτε να επιτρέπουν στους άλλους να τους φέρνουν αντιρρήσεις.

Και ακούω ότι δεν αγαπάς αυτού του είδους την εκπαίδευση, αλλά ότι προτιμάς τη ρητορική εκπαίδευση, την οποία χρησιμοποιούμε στα πρακτικά ζητήματα της καθημερινής ζωής και μας βοηθά να σκεφτόμαστε για τις υποθέσεις του κράτους: και εξαιτίας αυτής της ρητορικής θα μάθεις στην παρούσα στιγμή να διαμορφώνεις μια σωστή και ολοκληρωμένη άποψη για το μέλλον, δηλαδή και πώς να δίνεις διαταγές στους υπηκόους σου, όχι με τρόπο άστοχο, για το τι πρέπει να κάνει ο καθένας, και από την άλλη πώς να εκτιμάς σωστά τόσο τους καλούς και τους δίκαιους ανθρώπους όσο και τους αντίθετους από αυτούς και, επιπλέον, να τιμάς και να τιμωρείς όπως τους αξίζει, τόσο τους πρώτους όσο και τους δεύτερους . 

Είσαι λοιπόν πολύ συνετός που καταπιάνεσαι τώρα με τη μελέτη αυτών των θεμάτων. Δίνεις ελπίδα τόσο στον πατέρα σου όσο και στους άλλους ότι, αν μεγαλώσεις και μείνεις σταθερός σε αυτές τις αρχές, θα ξεπεράσεις τους υπόλοιπους στη σύνεση τόσο, όσο ακριβώς ο πατέρας σου ξεπέρασε όλους τους άλλους ανθρώπους» .

Λαμβάνοντας τώρα υπόψη μου αυτή την επιστολή δεν ξέρω ποιος από τους δυο, ο Αριστοτέλης ή ο Ισοκράτης, επηρέασε περισσότερο τον Αλέξανδρο  στην εκπαίδευσή του και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του από αυτή τη μικρή του ηλικία.

Δυστυχώς ο Αλέξανδρος δε μας άφησε την αυτοβιογραφία του, ήταν εξάλλου πολύ νέος όταν πέθανε και σε αδιάλειπτη εκστρατεία. Ίσως να τη σχεδίαζε και να μην πρόλαβε. Το σίγουρο είναι πως αυτή η επιστολή του Ισοκράτη, εάν κρίνουμε από την μετέπειτα συμπεριφορά και κατορθώματά  του, επηρέασε τον Αλέξανδρο κατά το μάλλον στην ψυχοσύνθεσή του και πολεμική του ανδρεία.

Οι πειστικοί του λόγοι προς τους στρατιώτες του και τα συγκεντρωμένα πλήθη των χωρών που κατακτούσε, ήταν λόγοι που συνέπαιρναν τους πάντες για δράση και υποταγή σ’αυτόν. Κι ακόμα ο έπαινος εκεί που έπρεπε ή  η παραδειγματική τιμωρία σε όσους δε συμφωνούσαν ή αντιδρούσαν στις δικές του σκέψεις, όλα αυτά αλλά και πολλές άλλες πράξεις και συμπεριφορές του είναι δείγματα επηρεασμού από την παραπάνω επιστολή και συμβουλές προς αυτόν του μεγάλου ρητοροδιδάσκαλου.

Ο Αλέξανδρος δε φαίνεται πουθενά σε ιστορικές πηγές ότι απαρνήθηκε τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη, τον οποίο μάλιστα θαύμαζε – εξάλλου ο Ισοκράτης σε καμιά περίπτωση δεν τον αποτρέπει από την «εριστική φιλοσοφία», όπως του γράφει στην επιστολή του. Όμως υιοθέτησε σε πολύ μεγάλο βαθμό και τη ρητορική τέχνη, εφόσον στόχευε να γίνει ο αδιαμφισβήτητος ικανός ηγέτης, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στα πέρατα της οικουμένης, όπως και τα κατάφερε.

Πιστεύω, εν τέλει, πως το πάντρεμα της βαθυστόχαστης αριστοτελικής φιλοσοφίας με τη μελέτη της ρητορικής τέχνης, στην οποία τον προέτρεπε και του εμφύσησε ο Ισοκράτης, διαμόρφωσαν από κοινού έναν ηγέτη που έμελλε να μείνει στην Ιστορία ως ο μεγαλύτερος  στρατιωτικός ηγέτης και κατακτητής όλων των εποχών, και μάλιστα σε μικρή ηλικία, εφόσον ο θάνατος τον πρόλαβε σε ηλικία 33 ετών.

Και μπορεί να σεβόταν και να ήταν ευγνώμων προς τον δάσκαλο του, τον Αριστοτέλη, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «στον πατέρα μου χρωστάω το “ζην”, στο δάσκαλό μου το “ευ ζην”», τα έργα του όμως και η παραπέρα του πορεία δείχνουν ξεκάθαρα  πως και η εν λόγω επιστολή του Ισοκράτη πρέπει να τον επηρέασε βαθύτατα.

Φαίνεται δηλαδή, πως η άποψη του ρήτορα ότι η φιλοσοφία, ναι μεν είναι καλή για την παιδεία σου, αλλά αυτή και μόνη «ου μην αρμόττειν ούτε τοις του πλήθους προεστώσιν ούτε τοις τας μοναρχίας έχουσιν», σίγουρα στιγμάτισε και προβλημάτισε τον φιλόδοξο Αλέξανδρο που ονειρευόταν και έκανε μεγαλεπήβολα σχέδια για να κατακτήσει ολόκληρη την ανατολή, κι όχι μόνο.

Ο Ισοκράτης δηλαδή, φρονώ πως έβαλε και αυτός το λιθαράκι του στις μεγάλες του μετέπειτα αποφάσεις για την περίλαμπρη  στρατιωτική του εκστρατεία  που έχρηζε, πέρα από τη σωματική δύναμη και γνώση της πολεμικής τέχνης, και τη γνώση της πειθούς και μεγάλης επιρροής του προς τους στρατιώτες του αλλά και τους λαούς που κατακτούσε.

Και αυτά τα τελευταία αποκτώνται με την άριστη γνώση της ρητορικής τέχνης .

Και τέλος, όπως φαίνεται και στον επίλογο της επιστολής του ρήτορα, αυτός προέβλεψε κατά κάποιον τρόπο, ότι ο Αλέξανδρος  μέσω της ενασχόλησής του με τη  ρητορική τέχνη παράλληλα και με τη φιλοσοφία, καθώς και τις συναναστροφές του με συνετούς Αθηναίους, θα ξεπερνούσε όλους τους άλλους ανθρώπους σε δόξα, όπερ και εγένετο.-

Κώστας Λ. Χρήστος – Φιλόλογος


Φανή Ρίζου - Δικηγόρος

Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
Rated 4.5 out of 5
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 876 αξιολογήσεις)
Τέλειο80%
Πολύ καλό9%
Μέτριο2%
Φτωχό1%
Κακό8%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up