Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Βεύης: Ένα μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς που αποκαθίσταται με τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης

Κοινοποίησε στους φίλους σου ή στο κοινό σου...:

Του Γεωργούλα Σταύρου

Ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Βεύης χρονολογείται στον 15ο αιώνα και αποτελεί ένα σημαντικό μνημείο της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας. Εντός του Ναού διασώζεται πλούσια τοιχογραφική διακόσμηση ιδιαίτερης καλλιτεχνικής ποιότητας. Η Πολιτική Συνοχής, μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, χρηματοδοτεί τη στερέωση και αποκατάσταση του Ναού και τη συντήρηση του εξαιρετικού τοιχογραφικού διακόσμου του. Απώτερος στόχος είναι η διάσωση και ανάδειξη του μνημείου ως σταθμό προβολής και κατανόησης της πολιτιστικής πραγματικότητας στην ευρύτερη βαλκανική κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Παράλληλα, μετά την περάτωση των εργασιών, το μνημείο θα λειτουργήσει ως προορισμός πολιτιστικής παιδείας και εξοικείωσης των κατοίκων και των επισκεπτών με την ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητά του.

Για την ιστορία, τη σημασία και την αξία του συγκεκριμένου έργου αλλά και τη συμβολή των χρηματοδοτικών εργαλείων της Πολιτικής Συνοχής στην ολοκλήρωση των απαιτούμενων εργασιών μίλησε στην εφημερίδα «ηχώ» Φλώρινας ο αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φλώρινας και υπεύθυνος του έργου κ. Ανδρέας Τσόκας:

Το έργο στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου είναι ενταγμένο στο επιχειρησιακό πρόγραμμα Δυτικής Μακεδονίας της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου, που έπρεπε να τελειώσει στις 31/12 και έχει πάρει διετή ή τριετή παράταση. Ο συνολικός προϋπολογισμός αγγίζει τα 396.000 ευρώ, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ). Στο έργο υπάρχουν δύο προσκλήσεις. Στη μία κατατέθηκε ο Άγιος Νικόλαος στην Τ.Κ. Βεύης και η άλλη έχει να κάνει με την Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση για την αξιοποίηση των Λιμνών της Δυτικής Μακεδονίας (ΟΧΕ), μια άλλη κατηγοριοποίηση που έχει να κάνει με τις λίμνες περισσότερο, και έχει μπει η πράξη αποκατάστασης και ανάδειξης μνημείων ασκητισμού της περιοχής των Πρεσπών, που αφορά σε τρία μνημεία: Το ένα είναι η συντήρηση τοιχογραφιών και η διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου στο ασκηταριό της Παναγίας της Ελεούσας. Το δεύτερο είναι ο Άγιος Αθανάσιος, που είναι ένα καινούργιο μνημείο, το μόνο ασκηταριό στο οποίο μπορεί κανείς να πάει περπατώντας από την Κοινότητα των Ψαράδων. Το τρίτο είναι η Αγία Άννα, στη θέση Γκόριτσα (κτηματική περιοχή Λευκώνα).

Πηγή: Δημοτικό Σχολείο Βεύης

Για τα έργα αυτά συντάχθηκαν οι μελέτες, μελέτες δύσκολες, ειδικές που όμως έγιναν έγκαιρα, εγκρίθηκαν έγκαιρα και έτσι υποβλήθηκαν ώριμοι φάκελοι πια στο επιχειρησιακό πρόγραμμα και εντάχθηκαν στην πράξη υλοποίησης.

– Που έγκειται η δυσκολία των μελετών αυτών;

Πρώτα από όλα είναι ειδικά έργα καθώς πρόκειται για αποκαταστάσεις. Οι μηχανικοί έχουν κάποιες γνώσεις, αλλά χρειάζεται εμπειρία και εξειδίκευση. Επίσης, κανονικά οι μελέτες αυτές πρέπει να συνταχθούν από προσωπικό της Υπηρεσίας μας, αλλά δεν υπάρχει προσωπικό. Επίσης η παρακολούθηση της σύνταξης των μελετών θα έπρεπε να γίνει από ειδικό προσωπικό που και πάλι δεν υπάρχει. Παρά τις δυσκολίες η συνεργασία με την περιφέρεια ήταν πολύ καλή και φτάσαμε σε σημείο πια να υλοποιούμε. Ο φορέας υλοποίησης στα έργα αυτά είναι το Υπουργείο Πολιτισμού.

– Ποιά είναι η σημασία του συγκεκριμένου μνημείου;

– Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Νικολάου Βεύης είναι γνωστός βιβλιογραφικά ήδη από τη δεκαετία του ΄60. Υπήρξε ειδικό ενδιαφέρον της σερβικής αρχαιολογικής σχολής της Αχρίδας γιατί θεωρούσε ότι εντάσσεται στο κλίμα του εργαστηρίου ή της αγιογραφικής σχολής της Αχρίδας, επιχείρημα το οποίο κατέπεσε γιατί την περίοδο που φτιάχνεται αυτός ο ναός (1360) δεν υπάρχουν μνημεία στην Αχρίδα. Υπήρξε βέβαια και άνοδος του ερευνητικού ενδιαφέροντος για την περιοχή όταν εμφανίστηκε ερευνητικά το εργαστήριο της Καστοριάς, οπότε πάντα η Βεύη αναφερόταν. Υπάρχουν λίγες δημοσιεύσεις, δηλαδή μια πλήρης του Σούμποτιτς, ενός καθηγητή Τέχνης και Βυζαντινής Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου του Βελιγραδίου  και ακολούθησε μια ακόμα δημοσίευση από την κα Παϊσίδου, παλιά αρχαιολόγο και επόπτρια της Εφορείας Φλώρινας. Βέβαια το ζητούμενο ήταν ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό μνημείο για τις τοιχογραφίες που διασώζει. Αποτελεί ένδειξη και απόδειξη του καλλιτεχνικού, μορφωτικού και κοινωνικού ίσως επιπέδου για μια περίοδο όπου υπάρχει ένα ερευνητικό κενό. Η καλύτερη προσέγγιση για να ερμηνευτούν αυτές οι τοιχογραφίες ήταν της κ. Παϊσίδου, που το αναφέρει ως πρόδρομο του εργαστηρίου Καστοριάς, αλλά δεν ξέρουμε ποιανού γέννημα είναι, από πού προέρχεται ο ζωγράφος. Το όνομά του δεν αναφέρεται, αλλά το πολύ σημαντικό είναι ότι αναφέρει τους κτήτορες. Υπάρχουν και τα πορτρέτα των κτητόρων, είναι ο ιερέας Δούκας και η πρεσβυτέρα του Καλή και αφιερώνεται στη μνήμη του Πρεσβύτερου Νικολάου, που είναι ο γιος τους, και της συζύγου αυτού. Υπάρχουν δύο επιγραφές κτητορικές, που αναφέρουν χρονολογίες και τον τόπο και επίσης υπάρχουν και τα πορτρέτα.

Πρόκειται για ένα κορυφαίο μνημείο, διότι η ποιότητα των τοιχογραφιών καταδεικνύει ένα λόγιο δείγμα ζωγραφικής. Λόγιο σημαίνει ότι έχει γίνει ήδη η τουρκική κατάκτηση εδώ στην περιοχή (περίπου το 1380-1390) και εμφανίζονται σε κάποιες πρώιμες ίσως προσεγγίσεις αυτής της περιόδου στοιχεία που συνδέουν το μνημείο με την Παναγία Πορφύρα του Αγίου Αχιλλείου, μιλώντας για το πρώτο δείγμα μεταβυζαντινής ζωγραφικής. Υπάρχει χρόνος μπροστά μας για να τεκμηριωθεί ότι είναι το πρώτο.

Είναι μια περίοδος που έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Πρόκειται για έναν ζωγράφο που ξέρει πολύ καλά τη δουλειά του, πέρα από την πολύ καλή τεχνική και τη χρωματική κλίμακα. Γιατί πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν ότι εκείνη την περίοδο στις ικανότητες ενός ζωγράφου θα πρέπει να προσμετρηθεί ότι είχε πρόσβαση σε χρωστικές ύλες, ότι είχε πρόσβαση σε πολύ καλή τεχνική γνώση. Έχουν γίνει νωπογραφίες, δηλαδή τοιχογραφίες όσο ο σοβάς ήταν ακόμα υγρός, γιατί είχε καλύτερο αποτέλεσμα στη διατήρηση των χρωμάτων. Η χρωστική ενωνόταν με το ασβέστιο του υγρού σοβά και έτσι έμενε ανεξίτηλο στον χρόνο.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό βέβαια είναι ότι ο ζωγράφος αυτός είχε και θεολογική γνώση, το οποίο φαίνεται από τις τοιχογραφίες που επιλέγονται, από τη μορφή των θεμάτων και την τοποθέτησή τους μέσα στον Ναό. Υπάρχει μια αντιστοιχία θεμάτων στον Άγιο Νικόλαο που αντιστοιχεί στη λεγόμενη βασιλική δέηση. Στον απέναντι τοίχο είναι ένθρονος ο Ιησούς Χριστός με την Παναγία και τον Πρόδρομο, που είναι η λεγόμενη βασιλική δέηση γιατί είναι ντυμένος ως αυτοκράτορας. Διέθετε δηλαδή μια καλή θεολογική γνώση για την περίοδο εκείνη, ξέρει κείμενα, γεγονός που έχει δύο ερμηνείες. Ή ο ίδιος γνωρίζει τα κείμενα ή ο παραγγελιοδόχος έχει τη συγκεκριμένη γνώση και τα ζητά, κάτι που συμβαίνει συχνά. Σε κάθε περίπτωση, δεν μας ενδιαφέρει το μνημείο αυτό καθ’ εαυτό, αλλά ο άνθρωπος πίσω από αυτό. Δηλαδή αν μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες για την εποχή εκείνη, για την τοπική κοινωνία και, ακόμα πιο συγκεκριμένα, για την προσωπικότητα που παραγγέλνει ένα τέτοιο μνημείο. Αυτό είναι το ζητούμενο.

Το περίεργο αναφορικά με το συγκεκριμένο μνημείο είναι ότι έχει συντελεστεί η τουρκική κατάκτηση, έχει ιδρυθεί κιόλας το σαντζάκι -η διοικητική περιοχή, οι διοικητικές ενότητες της οθωμανικής αυτοκρατορίας, από τα πρώτα που ιδρύονται στον Βαλκανικό χώρο- και εδώ επιλέγει ένας Δούκας με τη γυναίκα του Καλή να φτιάξει το καθολικό ενός μοναστηριού. Δεν είναι δηλαδή μια εκκλησία ενός κοιμητηρίου ή μια ιδιωτική εκκλησία, μιλάμε για ένα μοναστήρι. Από τον τρόπο που είναι ενδεδυμένη ιδίως η σύζυγος, συμπεραίνουμε ότι πρόκειται για πλούσιους ανθρώπους. Μια προσωπική θεωρία που αρχίζει πια και συνδέεται με κάποια άλλα κομμάτια της ιστορικής επιστήμης είναι ότι η τουρκική κατάκτηση κατά την πρώτη περίοδο είναι σχετικά χαλαρή. Δηλαδή αυτήν την περίοδο και λίγο αργότερα, στην περιοχή των Πρεσπών βρίσκουμε ότι χτίζονται ναοί. Μετά απαγορεύονται. Χρειάζεται μια ειδική διαδικασία για να χτιστεί ένας νέος ναός. Επιτρέπονται οι επισκευές αλλά όχι οι ανεγέρσεις καινούριων. Πρέπει να υπάρξει φιρμάνι από τον σουλτάνο για να χτιστεί εκκλησία. Την πρώτη περίοδο, όμως, βλέπουμε ότι χτίζονται.

Το επίσης αξιοπερίεργο είναι ότι τα ονόματα Δούκας και Καλή δεν απαντώνται και τόσο συχνά εδώ στην περιοχή μας και η ένδειξη τόσο της ένδυσης όσο και της κόμμωσης της Καλής δείχνουν ότι πρόκειται μάλλον για μια πλούσια αστή.

Στην εικόνα που διασώζεται ο Πρεσβύτερος Δούκας προσφέρει στα χέρια του την εκκλησία στον «Άγιο Νικόλαο». Εδώ δεν πρέπει να ξεχνάμε και τη σημασία των τοιχογραφιών, που είναι «το ευαγγέλιο των αγράμματων». Επιλέγουν πολύ σωστά και κάνουν τα πορτρέτα τους και έτσι μένουν στον αιώνα των αιώνων, είναι κατανοητό ποιοι είναι και υπάρχει μια συγκεκριμένη γλώσσα επικοινωνίας.

Αυτήν την πρώτη περίοδο οθωμανικής κυριαρχίας είναι στην επαρχία πιο ήπια η οθωμανική διοίκηση σε σχέση με τις πόλεις, όπου υπάρχει μεγαλύτερη σκληρότητα. Το να ζεις στην ύπαιθρο, μακριά από την οθωμανική διοίκηση, ήταν πιο εύκολο συγκριτικά με τις πόλεις. Αυτοί που ήταν ευκατάστατοι στα αστικά κέντρα ασφυκτιούν. Οπότε, όσοι έχουν μεγάλες κτηματικές περιουσίες ή μια οικονομική δραστηριοποίηση στην περιφέρεια, εγκαταλείπουν την πόλη και εγκαθίστανται εκεί όπου έχουν τα οικονομικά τους συμφέροντα, είτε στα τσιφλίκια τους ή στις εμπορικές τους δραστηριότητες. Μπορούν δε να μπουν σε “ειδική κατηγορία” και αποκτήσουν ιδιαίτερα προνόμια.  Για παράδειγμα η Σιάτιστα είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα πόλης που δεν υπήρχε πριν αλλά φτιάχτηκε ως εμπορικό κέντρο από εμπόρους.

Η υπόθεση που μπορεί να επαληθευτεί είναι ότι πρόκειται για ένα ζευγάρι πλούσιων αστών με σεβαστή κτηματική περιουσία στην περιοχή της Βεύης. Η Βεύη στην πρώτη φορολογική καταγραφή εσόδων είναι ο τρίτος οικισμός. Φλώρινα, Μελίτη, Βεύη! Και καταγράφονται γύρω στο 1490 επτά ενορίες! Είναι ένα μεγάλο διοικητικό και πληθυσμιακό κέντρο. Ο Δούκας δεν γνωρίζουμε αν ήταν ιερέας ή έγινε ιερέας (και αυτό είναι μια υπόθεση που πρέπει να επαληθευτεί, γιατί από τη στιγμή που γίνεται ιερέας έχει και ένα άλλο καθεστώς απέναντι στην οθωμανική διοίκηση). Φτιάχνει όμως το μοναστήρι και μεταφέρει στην ειδική κατηγορία τον τόπο με την εκκλησία αυτή και το μοναστήρι των Βακουφίων, δηλαδή αυτά που δεν μπορούν να απαλλοτριώσουν οι Οθωμανοί, διότι είναι περιουσίες που προστατεύονται.

Άρα η θεωρία είναι ότι έξυπνοι άνθρωποι, ικανοί άνθρωποι και πλούσιοι φεύγουν από μια μεγάλη πόλη, πιθανώς τη Θεσσαλονίκη ή το Μοναστήρι, πηγαίνουν εκεί που έχουν τα τσιφλίκια τους, τις μεγάλες εκτάσεις, φτιάχνουν ένα μοναστήρι, γίνονται οι ίδιοι ιερείς και περνάνε την περιουσία τους στο μοναστήρι ώστε να το κατοχυρώσουν. Η αρχαιολογική έρευνα έχει να αναδείξει αυτά τα θέματα.

Ένα περίεργο ακόμα σε αυτήν την εκκλησία είναι ότι υπάρχει ένας εκτενής κύκλος του Ιούδα, όπως το λέμε. Οι τοιχογραφίες δεν γίνονται τυχαία, δεν είμαστε Δύση. Για έναν ναό, από την κατασκευή του μέχρι τη διακόσμησή του, σε πολλά ζητήματα έχουν αποφανθεί Οικουμενικές Σύνοδοι, κάτι που δεν έχει συμβεί στη Δύση. Δηλαδή ο ζωγράφος, ο παραγγελιοδόχος και ο κτίστης του ναού οφείλουν να λειτουργήσουν σε ένα συγκριμένο πλαίσιο. Αυτό που μπορώ να πω για το συγκεκριμένο μνημείο είναι ότι προσθέτει σε συγκεκριμένη ζώνη τοιχογραφιών, όπου έχουμε συνήθως το Δωδεκάορτο, συγκεκριμένες παραστάσεις από τον κύκλο του Ιούδα. Δηλαδή δείχνει την προδοσία, την επιστροφή των τριάκοντα αργυρίων και τον απαγχονισμό, παραστάσεις με εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Από εκεί και πέρα, το μνημείο σαν μνημείο έχει μια δική του υπόσταση. Το ότι τοποθετείται όμως εντός ενός κοιμητηρίου που λειτουργεί και εντός μιας κοινότητας που επίσης λειτουργεί, είναι το άλλο μεγάλο ζητούμενο. Ο ναός επιβίωσε γιατί τον φρόντισαν οι κάτοικοι. Η παρέμβαση η δική μας είναι από τη μια να διατηρήσει τη μορφή του, άρα και τις πληροφορίες που έχουμε για το παρελθόν. Από την άλλη, όμως, θα πρέπει και οι κάτοικοι που χρησιμοποιούν τον ενοριακό ναό να μάθουν πια να λειτουργούν με τις ειδικές συνθήκες ενός μνημείου. Μια πρώτη επιμόρφωση προκύπτει στην ουσία από τη συμβίωση των κατοίκων μαζί με το συνεργείο που αναστηλώνει και συντηρεί τις τοιχογραφίες. Αυτή είναι μια γνώση που σιγά-σιγά αφομοιώνεται και υπάρχει και μια διαφορετική συμπεριφορά. Οι χρήστες του μνημείου είναι πρώτα και κύρια οι κάτοικοι του χωριού. Όπως το διαφύλαξαν μέχρι τώρα, με όποιον τρόπο, θα συνεχίσουν να το διαφυλάσσουν και να το χρησιμοποιούν. Τι σημαίνει όμως να το χρησιμοποιούν; Το αν λειτουργεί ως ναός είναι μια άλλη υπόθεση, που δεν αφορά την υπηρεσία μου άμεσα. Το δικό μας κομμάτι αφορά στο να το χρησιμοποιούν ως σημείο αναφοράς για το παρελθόν. Δηλαδή το να είμαστε χριστιανοί συνδέεται με τις εκκλησίες και με συγκεκριμένους χώρους. Αλλά το ότι είμαστε χριστιανοί δεν συνδέεται πάντα με συγκεκριμένο χώρο. Μπορούμε να είμαστε χριστιανοί και στο σπίτι μας. Ότι είμαστε όμως χριστιανοί ορθόδοξοι στη Βεύη –και αυτή η ταυτότητα έχει ένα παρελθόν- έχει το σημείο αναφοράς της που είναι αυτός ο ναός, στον οποίο τοποθετούμαστε εμείς απέναντι σήμερα πια.

Εμείς προσπαθούμε να διαφυλάξουμε τη μορφή του μνημείου με την αποκατάσταση και τη συντήρησή των τοιχογραφιών.

Το θέμα είναι ότι πρέπει και οι κάτοικοι να καταλάβουν ότι η λειτουργία του μνημείου πρέπει να διασφαλίζει ακριβώς αυτό. Πρέπει να ανοίξουν καλά τα αυτιά τους και να ακούσουν τις προσευχές των προηγούμενων κατοίκων, γιατί αυτή είναι η ρίζα τους. Δηλαδή, ανάβοντας ένα κερί στον ναό μπορεί να επιτελούμε ένα χριστιανικό μας έθιμο (που δεν είναι απαραίτητο όμως για την παρουσία μας μέσα στην εκκλησία), επιβαρύνεται όμως έτσι το μνημείο. Το ένα καντήλι που θα είναι αναμμένο θα μαυρίσει τις τοιχογραφίες. Αν βάλουμε μια σόμπα επειδή έχει κρύο στη Φλώρινα, αμέσως – αμέσως επεμβαίνουμε στο μνημείο. Με το να στρώσω ένα χαλί δεν φαίνεται πια το πλακόστρωτο της εκκλησίας. Επίσης το να βάλουμε καινούριες εικόνες. Ας καταλάβουμε πρώτα όσες είναι εκεί και οι καινούριες υπάρχουν άλλοι χώροι για να μπουν. Αυτό είναι για εμάς ένα στοίχημα, γιατί τα τελευταία 50-60 χρόνια οι παρεμβάσεις των ενοριτών -όχι μόνο στη Βεύη αλλά συνολικά- αναιρούν στοιχεία της ταυτότητάς τους.

Θα σας αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Κάποια στιγμή πρέπει να είχε καταρρεύσει η στέγη αυτού του μνημείου. Οι κάτοικοι αποφάσισαν να την επισκευάσουν (και πάλι καλά αλλιώς θα είχε καταστραφεί ο ναός). Το θέμα είναι ότι μείωσαν το ύψος του ναού με αποτέλεσμα να κόψουν τοιχογραφίες. Αυτό έγινε το 1960. Με τον ίδιο τρόπο θέλησαν να επισκευάσουν και τον περιβάλλοντα χώρο, με αποτέλεσμα να επηρεαστούν τα θεμέλια του ναού και αυτός να αποκτήσει κλίση. Θα πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν ότι, πέρα από τα δικά μας τα αφιερώματα, και η ίδια η εκκλησία ολόκληρη είναι ένα αφιέρωμα κάποιου.  Αυτό είναι ένα στοίχημα για το πώς θα λειτουργήσει το μνημείο.

Πηγή: Δημοτικό Σχολείο Βεύης

– Τι περιλαμβάνουν ακριβώς οι εργασίες στον ναό;

– Οι εργασίες χωρίζονται σε τρία φυσικά αντικείμενα. Το πρώτο είναι η αρχιτεκτονική και στατική αποκατάσταση του μνημείου, το δεύτερο είναι η συντήρηση του  τοιχογραφικού διακόσμου και το τρίτο είναι η αρχαιολογική τεκμηρίωση. Αυτό σημαίνει ότι θα φτιαχτεί ο ναός, που είχε δεχτεί πολλές επεμβάσεις στην πρόσοψή του. Με τους καθαρισμούς και την απομάκρυνση αυτών των επεμβάσεων βρέθηκε ένας κεραμοπλαστικός διάκοσμος που είναι εντυπωσιακός και για το μνημείο αυτό και για την εποχή αλλά και για την ευρύτερη περιοχή. Οι τοιχογραφίες ας πούμε κάπου είχαν σοβατιστεί, κάπου είχαν περαστεί με ένα χέρι ασβέστη. Αρχίζουν και καθαρίζονται και θα φύγει και η “καπνιά” των αιώνων και νομίζω ότι θα δώσει μια πολύ καλή εικόνα. Η αρχαιολογική τεκμηρίωση παρακολουθεί τις εργασίες συντήρησης γιατί η αρχαιολογική πληροφορία θα βγει από τις ίδιες τις τοιχογραφίες. Παρακολουθεί την αποκατάσταση γιατί βλέπει τι θα βγάλουν οι τοίχοι του ναού σαν πληροφορία για το παρελθόν. Διαμορφώνεται επίσης ο περιβάλλοντας χώρος, όπου έχει γίνει αρχαιολογική διερεύνηση και βγαίνουν κάποια άλλα στοιχεία για την περιοχή. Αναμένουμε να δούμε τι θα προκύψει.

– Πότε αναμένεται να ολοκληρωθεί το έργο;

Το έργο πρέπει σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμά του να λήξει τον προσεχή Ιούνιο.

Ποιός είναι ο στόχος αναφορικά με την αξιοποίηση του συγκεκριμένου μνημείου;

– Ο πρώτος και βασικός στόχος είναι να διασωθεί το μνημείο. Από εκεί και πέρα πρέπει το μνημείο αυτό να είναι λειτουργικό. Αυτό σημαίνει ότι το θεωρούμε μνημείο, δηλαδή τεκμήριο, απόδειξη, φορέα μνήμης, οπότε θέλουμε να ξαναλειτουργήσει ως τέτοιο. Δηλαδή να μεταφέρει αισθητικές, ιστορικές και άλλες πληροφορίες στους χρήστες του. Χρήστες είναι είτε οι κάτοικοι του χωριού είτε οι επισκέπτες. Αυτό που εμείς προσπαθούμε να κάνουμε μετά τη διάσωση είναι η εξοικείωση των κατοίκων με την αρχαιότητα. Για παράδειγμα, έπρεπε να απομακρυνθούν από την περίμετρο του ναού οι καινούριοι τάφοι. Το εντυπωσιακό είναι ότι οι κάτοικοι αμέσως κατάλαβαν ότι έπρεπε να μεταφερθούν. Είναι πολύ θετικός ο τρόπος που αντέδρασαν οι οικογένειες που έχουν αυτούς τους τάφους. Σκέφτηκαν ότι η εκκλησία είναι πολύ παλιά και πρέπει να τη διαφυλάξουμε. Αυτό είναι μια πρώτη ένδειξη αντίληψης της σημασίας του μνημείου.

Το επόμενο που θέλουμε να δούμε είναι η εξοικείωση με τη λειτουργία του μνημείου. Για παράδειγμα, το ότι θα μπαίνουν μέσα και δεν θα ανάβουν κεριά. Εκεί θα πρέπει να υπάρξει κατανόηση, γιατί δεν πρέπει να λερωθούν οι τοιχογραφίες. Σιγά – σιγά εξοικειώνονται και καταλαβαίνουν έτσι τη σημασία της πληροφορίας που μεταφέρει ένα τέτοιο μνημείο.

Το θετικό της υπόθεσης είναι ότι τα χριστιανικά μνημεία έχουν μια ανοικτή γλώσσα επικοινωνίας με τον χρήστη. Ως χριστιανοί ξέρουμε πάνω κάτω τη “γλώσσα” που έχει το μνημείο. Έχουμε έτσι μια καλή βάση να πατήσουμε. Σε αντίστοιχες αρχαιότητες άλλων μη χριστιανικών εποχών δεν υπάρχει χρηστική γλώσσα.  Εδώ υπάρχει αμέσως – αμέσως μια βάση επικοινωνίας. Από εκεί και πέρα, αυτή η βάση αποτελεί πεδίον δόξης λαμπρόν να αναπτυχθεί μεγαλύτερη γνώση για τη λειτουργία του μνημείου και τις πιθανές της διαστάσεις. 

– Πώς αλλιώς θα μπορούσε να αξιοποιηθεί το μνημείο μετά την παράδοσή του;

– Το μνημείο θα είναι ανοιχτό μετά την ολοκλήρωση των εργασιών. Πέρα από την προβολή του έργου και του ίδιου του μνημείου, που είναι στις υποχρεώσεις της σύμβασης, νομίζω ότι υπάρχει πια ένα σωστό εργαλείο για να χρησιμοποιηθεί από όλους τους μηχανισμούς εκπαίδευσης πάνω σε αυτό αντικείμενο. Στα 100 περίπου μέτρα από το μνημείο εδρεύει το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μελίτης – Βεύης. Υπάρχουν για παράδειγμα κάποιες πρώτες κουβέντες να βάλουν το μνημείο στον προγραμματισμό τους, που άμεσα σημαίνει ότι δημιουργείται ένα εργαλείο όχι πια μόνο για τους κατοίκους της Βεύης αλλά και για τα σχολεία της ευρύτερης περιοχής να ακολουθήσουν ένα πρόγραμμα που θα έχει ως χώρο και ως πληροφορία το συγκεκριμένο μνημείο, προκειμένου να ενημερωθούν για εκείνη την περίοδο. Κατά αυτόν τον τρόπο, άλλωστε, η αρχαιολογία αναδεικνύει μηχανισμούς και για άλλες λειτουργίες, όπως είναι για παράδειγμα η υποστήριξη του τουριστικού προϊόντος της περιοχής. Η ανάδειξη, συντήρηση και αποκατάσταση ενός μνημείου θα πρέπει να θεωρείται ότι προσφέρει μια υπεραξία με πολλές εφαρμοστικές δυνατότητες.

– Πώς αξιολογείται τη συμβολή των χρηματοδοτικών εργαλείων της Πολιτικής Συνοχής στην περάτωση του έργου;

Νομίζω ότι δεν υπάρχουν άλλες δυνατότητες να χρηματοδοτηθούν τέτοια έργα! Τα χρηματοδοτικά μέσα είναι πολύ συγκεκριμένα και είναι εξαιρετικά δύσκολο να προγραμματιστούν και να εκτελεστούν αυτά τα έργα από μια υπηρεσία που δεν έχει προσωπικό. Έπειτα, εμείς ως αρχαιολογία, ενώ εκτελούμε τεχνικά έργα, δεν θεωρούνται αυτά τεχνικά έργα. Εκτελούμε δηλαδή τις εργασίες με τη μέθοδο της αυτεπιστασίας, που σημαίνει ότι το φτιάχνει το έργο η ίδια η υπηρεσία. Πολύ πρακτικά, αυτό οδηγεί σε πολύ μεγάλη διάχυση της χρηματοδότησης. Πέρα δηλαδή από τα πιθανά μελλοντικά οφέλη από τη χρήση και τη λειτουργία του μνημείου, κατά τη διάρκεια εκτέλεσης του έργου προσλαμβάνεται κόσμος από την περιοχή και πληρώνεται από το έργο. Οι προμήθειες επίσης των απαραίτητων υλικών γίνονται από την περιοχή, οπότε ο προϋπολογισμός απορροφάται από την τοπική κοινωνία. Και αυτό αποτελεί ένα ακόμα σημαντικό όφελος.

EURACTIV_ESPA

Φανή Ρίζου - Δικηγόρος
Ρίζου Αικατερίνη - Ωτορυνολαρυγγολόγος - Φλώρινα Αθηνά Ιωσήφ - Σύμβουλος Σταδιοδρομίας mapyourpath.gr

Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
Rated 4.5 out of 5
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 917 αξιολογήσεις)
Τέλειο80%
Πολύ καλό9%
Μέτριο2%
Φτωχό1%
Κακό8%

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *