«Ο άγγελος του Πωλ Κλέε…» – ΗΧΩλόγιο

Η πρώτη φορά που… «συναντήθηκα», αγαπημένοι μου, με τον Ελβετό ζωγράφο Πωλ Κλέε, ήταν εκεί γύρω στα τριάντα μου, όταν διάβασα το βιβλίο του Έρνι Φίσερ «Η αναγκαιότητα της τέχνης». Εκεί ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με του Αγγέλους του Κλέε. Ο Φίσερ, σε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου, επιχειρεί μέσα από σκέψεις συγγραφέων και διάσημων διανοητών να περιγράψει τις νέες πραγματικότητες, τον αγώνα του ανθρώπου ενάντια στους τύπους, στα κλισέ και στα δόγματα, ενάντια στις προκαταλήψεις και τις κενές, χωρίς ουσιαστικό νόημα, φράσεις που ακούμε συχνά και που αποτελούν τον συνηθισμένο τρόπο επικοινωνίας των ανθρώπων.

Και εκεί, στη γεμάτη προσδοκίες αναζήτηση, εμφανίζεται πρώτος και καλύτερος ο Βάλτερ Μπένζαμιν. Έχω ξαναγράψει για τον Μπένζαμιν σε παλαιότερο σημείωμα αλλά θα λοξοδρομήσω λίγο για να ξαναθυμηθούμε μαζί πως ο Βάλτερ Μπένζαμιν ήταν ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του περασμένου αιώνα και πως το έργο του, πάντα επίκαιρο, έγινε αντικείμενο χιλιάδων μελετών και επηρέασε βαθιά τη σκέψη αυτού και του περασμένου αιώνα.

Ήταν 48 χρονών το φθινόπωρο του 1940 όταν, μαζί με μια ομάδα Εβραίων, προσπάθησε να περάσει τα Γαλλοϊσπανικά σύνορα.Σώθηκαν ως εκ θαύματος από τη ναζιστική θηριωδία και κατέφυγαν στη Γαλλία. Τελικός προορισμός τους οι ΗΠΑ. Οι συνοριακοί φρουροί της Ισπανίας, όμως, τους συνέλαβαν σ’ ένα χωριό, τους πήραν όλα τα χρήματα και ό,τι πολύτιμο είχαν επάνω τους και τους έχωσαν σ’ένα μπουντρούμι, με σκοπό νατους επαναπροωθήσουν την άλλη μέρα στη Γαλλία. Ο Μπένζαμιν δεν άντεξε στην ιδέα της επιστροφής στη ναζιστική Γερμανία και αυτοκτόνησε.

Αυτός είναι ο Μπένζαμιν, αγαπημένοι μου, ο οποίος επιχείρησε, με δεκανίκι τον «Άγγελο» του Κλέε, να αναλύσει τη ζοφερή πραγματικότητα του καιρού του. «Υπάρχει ένας πίνακας του Κλέε», μας λέει ο Μπένζαμιν, «που ονομάζεται “Agelus Novus”. Δείχνει έναν άγγελο που μοιάζει σαν να θέλει να απομακρυνθεί από κάτι που τον έχει φοβίσει… Τα μάτια του ακίνητα, προσηλωμένα, τεράστια και ορθάνοιχτα, κοιτάζουν με τρόμο. Το στόμα του χάσκει.

Τα φτερά του είναι διάπλατα ανοιχτά και τεντωμένα. Τέτοια όψη πρέπει να έχει ο άγγελος της Ιστορίας. Εκεί που εμείς βλέπουμε μπροστά μας μια αλυσίδα από γεγονότα, αυτός βλέπει μόνο την καταστροφή, η οποία συνεχίζει να σωρεύει ερείπια πάνω στα ερείπια και τα εκσφενδονίζει στα πόδια του. Η έκφρασή του δείχνει ότι θαήθελε να κερδίσει χρόνο, να χασομερήσει, να ξυπνήσει τους νεκρούς και να μαζέψει ό,τι έχει γκρεμιστεί και να το ξαναφτιάξει από την αρχή. Αλλά η καταιγίδα μαίνεται στον παράδεισο.

Η θύελλα ορμά από εκεί και μπλέκεται στα φτερά του και τα μπερδεύει με τόση βιαιότητα που δεν μπορεί να τα κλείσει. Η θύελλα τον σπρώχνει αδιάκοπα και με βία προς τα εμπρός, προς το μέλλον, στο οποίο ο άγγελος έχει γυρισμένη την πλάτη, ενώ ο σωρός των ερειπίων υψώνεται ως τα ουράνια. Αυτό που ονομάζουμε εμείς πρόοδο, δεν είναι παρά η σαρωτική θύελλα…» Έτσι προσεγγίζει ο Μπένζαμιν τον Άγγελο του Κλέε.

Δεν ξέρω, αγαπημένοι μου, τι ήταν εκείνο που ώθησε τον Κλέε να ζωγραφίσει έναν άγγελο αναποφάσιστο, έναν άγγελο διχασμένο και τρομοκρατημένο. Μπορώ, όμως, να κάνω τις δικές μου σκέψεις και να υποθέσω πως, αφού ένας καλλιτέχνης είναι εκφραστής του καιρού του, ο ζωγράφος εκφράστηκε επηρεασμένος από το μετέωρο βήμα της εποχής του. Μιας εποχής που πάλευε να ισορροπήσει ανάμεσα στον πόλεμο και την ειρήνη.

Λάτρεψα τον Πωλ Κλέε από την αρχή γιατί τα έργα του ήταν τόσο τρυφερά, τόσο ειλικρινή και αποκαλυπτικά, που μου θύμιζαν τις ζωγραφιές των μικρών μου μαθητών στις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Ακόμα, για το πάθος με το οποίο ασπάστηκε τη ζωγραφική, όπως κάποιος θα ασπάζονταν τη θρησκεία.Για το ότι αφιερώθηκε στην τέχνη όπως θα αφιερωνόταν στον Θεό, και το έκανε με μέσα απλά αλλά και ποιοτικά. Ο Πωλ Κλέε, για πολλούς, έμεινε δυσερμήνευτος και ανεξιχνίαστος.

Γεννήθηκε στα 1879 και ανήκε στη γενιά του Πικάσο, αλλά ήταν σχεδόν άγνωστος στους Γάλλους έως το 1925, όταν για πρώτη φορά παρουσιάστηκε ένα τμήμα της σουρεαλιστικής δουλειάς του. Ούτε και τότε όμως αγαπήθηκε όσο του άξιζε. Απόδειξη, ότι ελάχιστα βιβλία γράφτηκαν για την προσωπικότητα αυτού του ωραίου, του τρυφερού και μελαγχολικού άντρα, που γεννήθηκε στη Βέρνη από Γερμανό πατέρα και που στην εφηβεία του ταλαντευόταν ανάμεσα στην ποίηση, τη μουσική και τη ζωγραφική. Τελικά τον κέρδισε η ζωγραφική. Αυτό έγινε ενώ βρισκόταν στην Τυνησία, εκεί γύρω στα 1914 όπου, τυφλωμένος από τον δυνατό ήλιο, αναφώνησε: «Με κατέκτησε το χρώμα! Από εδώ και πέρα θα του ανήκω. Αυτό κι εγώ, θα μείνουμε για πάντα ενωμένοι! Είμαι ζωγράφος!»

Ο Πωλ Κλέε, αγαπημένοι μου, ήταν ένας εκκεντρικός ζωγράφος, που θαύμαζε και ζήλευε την πολύμορφη ελευθερία των παιδιών και σεβόταν απεριόριστα την αθωότητά τους. Έβαζε έντονα χρώματα στις φανταστικές υδατογραφίες του και έβλεπε τον κόσμο σαν πλανητάριο που λειτουργούσε με τη βοήθεια του κοσμικού ωρολογοποιού, του «Ελβετού Θεού», με στόχο την πνευματική αλήθεια.

Αυτή ήταν η οπτική ενός καλλιτέχνη που πίστευε ότι, αν δεν είχε οριστεί η πραγματικότητα του κόσμου έτσι όπως έχει οριστεί, θα μπορούσε να τον αναπαριστά όπως ακριβώς κάνουν τα παιδιά στις υπέροχες ζωγραφιές τους, με το πιο ελεύθερο, το πιο σχηματικό πνεύμα. Αυτό το ελεύθερο πνεύμα, αγαπημένοι μου, είναι που λείπει από την εποχή μας. Η έλλειψή του είναι που καθήλωσε τον άγγελο και μένει εκεί να κοιτάζει προς τα σωρευμένα ερείπια του κόσμου, αρνούμενος να προχωρήσει προς τον παράδεισο.

Με αγάπη εύα

Υ.Γ. Λέγεται ότι η καταγωγή της μητέρας του μεγάλο ζωγράφου ήταν από τη γειτονική μας Καστοριά.


Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.6
4,6 rating
4.6 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 114 αξιολογήσεις)
Τέλειο86%
Πολύ καλό3%
Μέτριο0%
Φτωχό3%
Απαίσιο8%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up