«Παιδοκτόνος και πέρδικα…» – ΗΧΩλόγιο

Πριν λίγο καιρό, αγαπημένοι μου, είχαμε μαζευτεί παρέα, έτσι χωρίς λόγο και αιτία, και το γλεντούσαμε, καταναλώνοντας μεγάλες ποσότητες τσίπουρο. Κάποιος είχε φέρει και μια κοπέλα με θαυμάσια φωνή. Μας είπε ότι είχε δουλέψει και μισοεπαγγελματικά, και είχε μεγάλο ρεπερτόριο. Τραγούδησε και κάμποσα τραγούδια δημοτικά, που οι περισσότεροι δεν τα ήξεραν. Φτύσανε αίμα για να μάθουνε να τα παίζουν τα παιδιά που κουτσογρατσουνίζανε τις κιθάρες και οι υπόλοιποι να τα τραγουδάμε μαζί της.

Εκεί αισθάνθηκα, αγαπημένοι μου, ότι τα αυλάκια με την παράδοση όπου να ‘ναι κινδυνεύουν να φράξουν. Αυτό όμως είναι ένα μεγάλο θέμα και θέλει πολυσέλιδη ανάλυση. Για άλλο λόγο θέλησα να γράψω αυτό το σημείωμα. Κυριακή σήμερα που γράφω, μέρα αφιερωμένη στη μάνα,και ήρθε, αίφνης, στο νου μου ένα από τα δημοτικά τραγούδια που ακούσαμε εκείνη την ημέρα από την κοπέλα. Ένα δημοτικό που μίλαγε για μια μάνα… παιδοκτόνο.

Το ξεχωριστό γνώρισμα των δημοτικών τραγουδιών, αγαπημένοι μου, το γνωρίζετε άλλωστε, είναι το ότι δεν έχουν ιδιοκτήτη. Ακόμα κι αν στην αρχή το εμπνεύστηκε κάποιο ταλαντούχο άτομο, οι στίχοι περνούσαν από τη λαϊκή επεξεργασία για να καθιερωθούν. Κι αυτό γινόταν από νυχτέρι σε νυχτέρι, από ξόδι σε ξόδι, από πανηγύρι σε πανηγύρι, από το ένα ξεπροβόδισμα του ξενιτεμένου στο άλλο, αλλά και την ώρα της δουλειάς, του έρωτα και του μίσους, του θανάτου και της ζωής, στον κάμπο ή στο βουνό.

Τα δημοτικά τραγούδια, αγαπημένοι μου, μιλάνε συχνά για παραμύθια, για βασιλοπούλες, για παλάτια και χρυσάφια και μαργαριτάρια, για ανδραγαθήματα ηρώων, κλεφτών και αρματολών, για τη σκληρή καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Έχουν έναν τρόπο απλό και αυθόρμητο, αλλά συνάμα τολμηρό, να μιλούν για κορυφαία γεγονότα του ιδιωτικού βίου και να μην αφήνουν αυτά τα γεγονότα στον χώρο του αφώνητου από δειλία ή από αιδημοσύνη ή για να μην ταράξουν την κοινωνική «κανονικότητα».

Το δημοτικό τραγούδι που μας τραγούδησε η κοπέλα, «Η παιδοκτόνος και η πέρδικα», είναι «ένα είδος διδακτικού μύθου, γεμάτου χάρη και λεπτότητα», κατά τον Γάλλο ακαδημαϊκό, φιλόλογο και ιστορικό Κλωντ Φωριέλ.Θίγει αλληγορικά αλλά και με πολύ μεγάλη σαφήνεια ένα κοινωνικό πρόβλημα. Ένα πρόβλημα σαν αυτό που όλοι είπαμε ότι «συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία» πριν από κάμποσες μέρες: Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη μιας κοπέλας.

Η νεαρή κοπέλα μεγάλωνε στους κόλπους μιας ημιδιαλυμένης ή αδιάφορης οικογένειας. Η απουσία του αρσενικού διπλή. Ένας ο πατέρας της κοπέλας που δεν κατάλαβε και δεν γνώριζε τίποτε… για τον φόνο και δεύτερος ο πατέρας του βρέφους, που δεν ήθελε να μάθει τίποτε… για τον φόνο. Ανθρωποκτονία από πρόθεση! Θάνατος! Ένα πρόβλημα που η δημοσιογραφία το εξέθεσε με πηχυαίους τίτλους: «Μάνα Μήδεια».

Κανιβαλικός κιτρινισμός που δεν χόρτασε να κατασπαράξει, αναπολόγητη, την εικοσιδυάχρονη από τη Νέα Σμύρνη, ή τη δεκαεννιάχρονη από την Πετρούπολη. Η ίδια κίτρινη δημοσιογραφία, λίγες μέρες μετά, έσπευσε να προσθέσει στη βέβηλη δίαιτά της και τον υιοθετημένο έφηβο της Λευκωσίας, αφού έσπευσε να τον κηρύξει δολοφόνο των θετών γονιών του.

Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, αγαπημένοι μου, δεν είναι πρόβλημα των ημερών μας, συνέβαινε ανέκαθεν και θα συνεχίσει να συμβαίνει. Η εγκυμοσύνη που δεν τη θέλουν ούτε η γυναίκα, ούτε ο άντρας, κυρίως ο άντρας δηλαδή, γιατί αυτός έχει δικαίωμα να κάνει το κέφι του, αφού διαθέτει εκ γενετής τα χρωματοσώματα της κοινωνικής ισχύος. Ο άνδρας, ο κυνηγός, δεν έχει ευθύνες. Δεν φταίει αυτός αν το θήραμα παγιδεύτηκε, παραπλανήθηκε, δελεάστηκε από το δόλωμα. «Αυτή, τα ‘θελε και τα ‘παθε!»

Έτσι δεν αποφασίζουν συνήθως τα γυάλινα ή χάρτινα δημοσιογραφικά δικαστήρια; Έτσι δεν αποφασίζει ο κοινωνικός περίγυρος, αλλά αρκετά συχνά και τα πραγματικά δικαστήρια; Και επιστρέφω πίσω στο δημοτικό τραγούδι «Η παιδοκτόνος και η πέρδικα», που μιλάει, μέσες άκρες, για την απόπειρα κόρης ανύπαντρης, να εξαφανίσει τον γιο που γέννησε από παράνομη σχέση.

Στο τέλος, το νεογέννητο σώζεται με την επέμβαση μιας πέρδικας, η οποία εμφανίζεται σαν από μηχανής θεός. Η πέρδικα μαλώνει την παιδοκτόνο. Της μιλάει για τα δικά της παιδιά, τα περδικόπουλά της, που είναι πολλά αλλά δεν τα παρατάει και αγωνίζεται σκληρά για να τα φροντίσει και να τα μεγαλώσει. Το δημοτικό αυτό τραγούδι τραγουδιέται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα. Στην Ήπειρο, τη Χαλκιδική, τη Χίο και τη Μυτιλήνη την εποχή του θέρους αλλά και στην Κρήτη και την Κάσο σαν νανούρισμα.

Σας παραθέτω ένα απόσπασμα από το δημοτικό τραγούδι, όπως τραγουδιέται στη Χαλκιδική στο Χαλκιδικιώτικο ιδίωμα: …«Σαρακηνοί τού θέριζαν, Τούρκοι τού κουβανούσαν / κι μια Σαρακηνιώτισσα δε μπουρεί να θιρίσει. / Αργά ν-αργά τού θέριζι, αργά τού κουβανούσι, σι ‘ριό διμάτ’ ακούμπησι,χρυσόν υγιό να κάμει. / Χρυσό βλαττί τού ν-τύλιγι, χρυσό βλαττί τούν βάνει, / στους αγκάλες τούν έπιρνι, να πάει να τούν γκριμίσει. / Στη στράταν απού πάινι, στου δρόμου που διαβαίνει, / τη μ-πέρδικα αντάμουνι κι τη γ-καλημιρνούσι. / «Πού πας, Σαρακηνιώτισσα, μι του πιδί στα χέρια;» / «Πάου πέρα στου μπουταμό, πάου να του γκριμίσου». / ‘Γω ‘χου σαρανταδυό πιδιά, κανένα δε γκριμίζου, /κι ισύ τουν ένα τουν υγιό πώς πας να τουν γκριμίσεις;»»…

Αν ψάξει κανείς στα λεξικά, αγαπημένοι μου, θα συναντήσει τους όρους «Κλεψιγαμία» ή «λαθρογαμία» που σημαίνουν την «ύπαρξη σαρκικών σχέσεων ανάμεσα σε δύο άτομα που δεν συνδέονται με νόμιμο γάμο». Κλεψιγαμία, λέει η ιστορία των ανθρώπων, μπορεί να συμβεί όταν ο παράφορος έρωτας ανάμεσα σε δυο νέους τους ωθεί να αδιαφορήσουν για τις κοινωνικές συμβάσεις.

Μπορεί όμως και να μην εμπλέκεται καθόλου ο έρωτας, αλλά να πέφτει η γυναίκα θύμα βιασμού. Στα χρόνια που φτιάχνονταν τα δημοτικά τραγούδια, αγαπημένοι μου, ο βιασμός των Ελληνίδων από Τούρκους κατακτητές, και συνηθισμένος ήταν και ατιμώρητος έμενε. Τι άλλο θα μπορούσαν να πράξουν άραγε εκτός από το να «ρεματίσουν» τον ανεπιθύμητο γόνο, να τον πετάξουν σε κάποιο ρέμα, κρυφά, πριν τις περιλάβει αδυσώπητη η κατακραυγή του κόσμου;

Στο τραγούδι κάποιων περιοχών, η απελπισμένη γυναίκα αναφέρεται απλά σαν «γκαστρωμένη», δίχως άλλο γνώρισμα, κοινωνικό, εθνικό ή θρησκευτικό. Σε κάποιες άλλες η κόρη είναι Εβραιοπούλα και σε άλλες Σαρακηνή, Αρμενοπούλα και Βουλγαροπούλα, αλλά και παπαδοπούλα και βοσκοπούλα, καθώς και ένα «κοράσιο Γρεβενίτικο», τη «δόλια Μάρω», που δίνει στην πέρδικα αποστομωτική απάντηση σε μακεδονικό τραγούδι: «Μια μάνα είχε ένα γιο, μα ήταν λωλοπαρμένη/ και στην ποδιά της το ‘βαλε, πάει να το ρεματίσει/ Στο δρόμο που επήγαινε, στη στράτα που πηγαίνει/ μια πέρδικα της άπαντα, μια πέρδικα της λέγει: – Μωρή σκύλα, μωρή άνομη, μωρή μαριολεμένη/ εγώ έχω δεκαοχτώ πουλιά, πάσχω να τ’ αναθρέψω/ και συ έκανες χρυσόν υγιό, πας να τον ρεματίσεις/ Αν έχεις δικουχτώ παιδιά, τα ‘χεις με την τιμή σου./ Κι ιγώ ‘χω ένα μόναχο, μόν’ το ‘χω δίχως άντρα!».

«Η απάντηση της νέας», γράφει η Κωνσταντίνα Παπασταϊκούδη στο βιβλίο «Το δημοτικό τραγούδι της Ανατολικής Ρωμυλίας», «απηχεί την ηθική της εποχής στην οποία αναφέρεται ο μύθος, ηθική που στιγματίζει την κόρη αρνητικά και την τοποθετεί στο περιθώριο της κοινωνίας. Μέσα από τους στίχους της παραλλαγής αυτής διαφαίνεται η ανάγκη του ποιητή να απενοχοποιήσει την πράξη της κόρης που θέλει να απαλλαγεί από το νεογέννητο τέκνο της, αφού η κοινωνία δεν θα μπορούσε να αποδεχθεί το γεγονός της απόκτησης τέκνου εκτός γάμου».

Αυτά, αγαπημένοι μου, γίνονταν αιώνες πριν. Όταν δεν ήξεραν τη «Μάνα – Μήδεια».Και δεν είχαν σόσιαλ μίντια.

Με αγάπη εύα


ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ:

Θεόδωρος Καρυπίδης

ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΕΡ.ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΑΡΥΠΙΔΗ:

Γιάννης Λιάσης - ΑΝΑΤΡΟΠΗ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ


Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.6
4,6 rating
4.6 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 94 αξιολογήσεις)
Τέλειο87%
Πολύ καλό3%
Μέτριο0%
Φτωχό2%
Απαίσιο8%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up