Συνέντευξη με την Αντιγόνη Λ. Τσάμη (Λαογράφο-Συγγραφέα) – Γ’ Μέρος

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε πρωτη φορά στην εβδομαδιαία εφημερίδα ΗΧΩ Φλώρινας την Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου 2011.

(συνέχεια από το Β’ Μέρος)

Πρόσωπα & Ιδέες - Αυγή Κύρκου

Παράγει ο Έλληνας πολιτισμό σήμερα;

Δε νομίζω… ή μάλλον παράγει πολιτισμό κακής ποιότητας. Στον τομέα της ζωγραφικής και της μουσικής κάτι γίνεται, αλλά στους άλλους τομείς έχουν ξεφύγει. Ακολουθούν ένα μοτίβο διαφορετικό, ξένο προς κάθε τι ελληνικό, βασισμένο σε ξένα πρότυπα. Ορισμένα πράγματα έχουν παραγίνει. Εκείνο που μου αρέσει, και πρέπει να σου το πω, είναι ο τρόπος διδασκαλίας και διαπαιδαγώγησης των παιδιών. Πήγα καλεσμένη στην Παιδαγωγική Σχολή, στο τμήμα Νηπιαγωγών και ενθουσιάστηκα από τον τρόπο που δίδασκαν το παραμύθι, με διάφορα μέσα. Εμείς παλιά είχαμε μια αίθουσα, τους ήρωες της Επαναστάσεως στους τοίχους και μια έδρα, τίποτε άλλο. Τι να μάθει το νήπιο από εκεί; Παρακολούθησα τη διδασκαλία και μου άρεσε που οι κοπέλες αγκαλιάζουν τα παιδιά και τους δείχνουν τρυφερότητα και αγάπη. Έτσι πρέπει να φέρεται κανείς στα παιδιά. Γιατί σας το λέω, κακά παιδιά δεν υπάρχουν! Υπάρχουν μόνο κακοί παιδαγωγοί!.

Εσείς σαν παιδί πώς ήσασταν; Έχετε αναμνήσεις από τους δικούς σας δασκάλους;

Όταν ήμουνα μικρή, δεν ήθελα να πάω σχολείο. Δεν αγαπούσα τα γράμματα. Θυμάμαι γέμιζα τις τσέπες καλαμπόκι από το μαγαζί του πατέρα μου και αντί να πηγαίνω στο σχολείο, πήγαινα στο ποτάμι, τάιζα τις πάπιες και περίμενα να περάσει η ώρα για να γυρίσω στο σπίτι. Εκείνη την εποχή το ποτάμι και ο δρόμος ήταν στην ίδια ευθεία, δεν είχε διαμορφωθεί η κοίτη. Οι πάπιες έβγαιναν στο δρόμο και μπορούσες να τις πιάσεις με το χέρι σου και να τις χαϊδέψεις. Κάποια στιγμή η δασκάλα, που ήταν πολύ αυστηρή, ενημέρωσε τη μάνα μου ότι δεν πάω σχολείο. Με παρακολούθησαν, και είδαν ότι πηγαίνω στο ποτάμι. Η μητέρα μου στην αρχή έδωσε καραμέλες στη δασκάλα για να με δελεάσει, αλλά εγώ έτρωγα τις καραμέλες και έφευγα. Είχε πάει Νοέμβριος, τα παιδιά είχαν αρχίσει να συλλαβίζουν, εγώ ήμουν ξύλο απελέκητο. Τα αδέρφια μου πρώτευαν στο γυμνάσιο, εγώ τίποτα. Την έβγαζα στο ποτάμι με τις πάπιες. Η μάνα μου άρχισε να ανησυχεί, με μάλωνε, μου φώναζε, αλλά κανένα μέτρο δεν έπιανε. Τότε ο θείος μου, δοκίμασε μια άλλη μέθοδο. Με παίρνει και με πηγαίνει νύχτα στο δάσος, σε ένα βράχο που λεγόταν «καζάνι». Μου λέει: «θα πηγαίνεις σχολείο ή θα σε αφήσω εδώ, να σε φάνε οι λύκοι; Θα το πω μόνο τρεις φορές και μετά θα φύγω». Πράγματι, την τρίτη φορά αφού εγώ δεν απαντούσα, με αφήνει πάνω στο βράχο και ξεκινάει να φύγει. Ήταν σκοτάδι και είχε αρχίσει να βρέχει. Φοβήθηκα τόσο πολύ που άρχισα να φωνάζω: «Πάρε με, πάρε με, θα πηγαίνω στο σχολείο». Αυτή ήταν μια αντιπαιδαγωγική μέθοδος του εκφοβισμού, που εφάρμοζαν τότε πολύ συχνά οι άνθρωποι. Πήγαινα στο σχολείο αλλά μου έμεινε ο φόβος. Επίσης, και κάτι ακόμα πιο σκληρό και αψυχολόγητο έκανε ένας άλλος δάσκαλος. Λίγο μετά το θάνατο του πατέρα μου, σε μια σχολική γιορτή με βάζει να απαγγείλω το ποίημα «Ο θάνατος του πατέρα». Είχαν ετοιμάσει μάλιστα και ένα σκηνικό με πραγματικό φέρετρο, με λουλούδια και κεριά. Μόλις αντίκρισα το φέρετρο, είπα τον τίτλο «Ο θάνατος του πατέρα» και έβαλα τα κλάματα πάνω στη σκηνή. Ήταν αδύνατον να συνεχίσω. Ήταν πολύ πρόσφατο το γεγονός του θανάτου, δεν το είχα ξεπεράσει. Στις πρώτες θέσεις ήταν ο πατέρας του Χατζηχρήστου, του συμβολαιογράφου. Με άρπαξε στην αγκαλιά του και με πήγε στο σπίτι και ησύχασα λίγο, αλλά δεν το ξεχνάω…

Ποιος δάσκαλος ήταν αυτός κ. Τσάμη;

Ήταν ένας πολύ αυστηρός δάσκαλος, από τη Σκοπιά. Μανδραλής λεγότανε. Μην το συζητάτε. Το θυμάμαι ακόμα… Έκτοτε, δεν ξαναμπήκα στο δωμάτιο που ήταν νεκρός ο πατέρας μου. Τώρα, μεγάλη, άρχισα να μπαίνω. Με πλήγωσε αυτή η αντιπαιδαγωγική συμπεριφορά. Τότε ήταν που έμαθα να συμπονώ και να αγαπώ τα πονεμένα παιδιά, τα παιδιά που αντιμετώπιζαν προβλήματα στις οικογένειές τους. Ξεκίνησα με τα νήπια και έφτασα στους φοιτητές και η σχέση μου με όλους ήταν τόσο καλή, που όπου με βρίσκουν με εξυπηρετούν. Στα γραφεία, στις τράπεζες, στο ΙΚΑ, παντού.

Συνέντευξη Αντιγόνης Τσάμη

Δικά σας, όμως, παιδιά δεν κάνατε. Έτσι όπως σας ακούω, θα ήσασταν πολύ καλή μητέρα. Έχετε μεγάλο απόθεμα αγάπης μέσα σας.

Ας πούμε ότι δεν ήταν το τυχερό μου. Ας το αφήσουμε στην ειμαρμένη.

Αναφερθήκατε προηγουμένως, στο παραμύθι, που είναι στοιχείο έντονο της παράδοσης. Έχετε καταφέρει να διασώσετε πολλά λαϊκά παραμύθια καταγράφοντάς τα. Έχετε επίσης γράψει και πολλά δικά σας παραμύθια…

Εξήντα παραμύθια έχω γραμμένα σε δύο τόμους.

Λειτουργεί το παραμύθι με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούσε παλιά;

Παλιά το παραμύθι αφ’ ενός ψυχαγωγούσε, δεύτερον δίδασκε και τρίτον μετέδιδε και γνώσεις. Υπάρχει ένα λαϊκό παραμύθι από την περιοχή της Καρατζόβας που λέγεται «Νάιντινς» και μιλάει για τον τρόπο που εξισλαμίσθηκαν οι κάτοικοι. Τα παραμύθια ταξίδευαν με τα καραβάνια από τόπο σε τόπο και μετέφεραν πληροφορίες. Ξεκινούσαν μικρά και μεγάλωναν στην πορεία. Συναντάει κανείς τα ίδια παραμύθια με μικρές διαφορές σε όλα τα Βαλκάνια. Να φανταστείτε ένα βλάχικο παραμύθι μου, το έχουν και στην Ελβετία.

Ναι, υπάρχουν κι εκεί Βλάχοι. Στο Νταβός συγκεκριμένα. Είναι αναγκαίο το παραμύθι σήμερα; Ζούμε σε μια εποχή όπου η τηλεόραση έχει αντικαταστήσει τη γιαγιά και τον παππού και τα παιδιά δεν έχουν πια χρόνο για επαφή και ακρόαση;

Σήμερα τα παραμύθια δεν έχουν εκείνη την πλοκή που είχαν παλαιότερα. Είναι διαφορετικά με πολλή εικονογράφηση. Είναι όμορφα, αλλά τα παιδιά δεν πολυενδιαφέρονται. Από μικρά ασχολούνται με κομπιούτερ και ηλεκτρονικά παιχνίδια. Μόνα τους, χωρίς την ανθρώπινη παρουσία, έχουν γίνει νευρωτικά. Ο Θεός να βάλει το χέρι του… Μπορώ να σου πω ότι ο Ελληνισμός διασώθηκε ακούγοντας παραμύθια. Σήμερα απειλείται από την επιδρομή της τηλεόρασης και από άλλα πράγματα που, οδηγούν το λαϊκό μας παραμύθι σε αργό θάνατο. Κι ίσως και να το ‘χουν καταφέρει. Αλλά τι λέω για το παραμύθι, εδώ, όλα έχουν αλλάξει. Πού είναι η γραφική Φλώρινα με τα ωραία σπίτια, με τους κήπους; Μοσχοβολούσαν οι φλαμουριές την Άνοιξη. Όλα ήταν υπέροχα. Τώρα κόψανε τις φλαμουριές, τα σπίτια γκρεμίζονται, η Φλώρινά μας χάλασε. Έχω κάνει πολλά ταξίδια, έχω γυρίσει όλον τον κόσμο. Όλες οι χώρες άφησαν την παλιά πόλη ανέγγιχτη και αναπτύχθηκαν περιφερειακά. Εμείς δεν μπορούσαμε να κάνουμε το ίδιο; Είχαμε περιθώριο. Γιατί τα γκρεμίσαμε όλα; Γιατί τα αφήνουμε ακόμα και τώρα και χάνονται; Εγώ από την πλευρά μου προσπάθησα να διασώσω ό,τι μπορούσα, αλλά μερικά πράγματα δεν είναι δυνατόν να τα σώσεις, όσο και να το θέλεις. Άλλοι έπρεπε να δείξουν ευαισθησία…

Η οικογένεια Τσάμη

Εσείς έχετε δημιουργήσει και ένα μικρό μουσείο…

Ναι, είναι ένα πολύ ωραίο μουσείο. Μικρό αλλά πολύ ωραίο. Λαογραφικό και ιστορικό. Έχω συγκεντρώσει πολλά αντικείμενα δικά μου, αλλά και από άλλους Πισοδερίτες, που χρησιμοποιούσαν εκείνη την εποχή, την παλιά.

Είναι κάτι σαν ιδιωτική συλλογή;

Ε, ναι κάπως έτσι. Ό,τι κατάφερα να συγκεντρώσω, βρίσκεται στο πατρικό μου, στο Πισοδέρι. Έχω και ένα λεύκωμα που υπογράφουν οι επισκέπτες. Γιατί πρέπει να σας πω ότι το επισκέπτονται πολλοί. Και μεμονωμένα έρχονται και γκρουπ και απλοί άνθρωποι που θέλουν να δουν και να μάθουν, και λογοτέχνες γιατί είμαι μέλος του Συλλόγου Λογοτεχνών Ελλάδος. Έχω πολύ φωτογραφικό υλικό… φωτογραφίες του Παύλου Μελά με προσωπική, όπως σας είπα, αφιέρωση προς τον Παπασταύρο Τσάμη. Φωτογραφίες άλλων ηρώων του Μακεδονικού Αγώνα και άλλες παλιές. Πολύ… πολύ λαογραφικό υλικό…

Ο Παύλος Μελάς είχε προσωπική σχέση με την οικογένειά σας;

Μας είχε αφήσει τέσσερις φωτογραφίες αλλά όταν οι Νεότουρκοι εισβάλανε στο σπίτι μας κάνανε έρευνα και κάψανε τις δύο.

Γιατί κάνανε έρευνα;

Είχανε πληροφορίες ότι στο σπίτι μας είχε βρει καταφύγιο ο λαβωμένος, ο οπλαρχηγός Σκουδρής. Και ήταν αλήθεια! Ήταν κρυμμένος στο υπόγειο. Υπήρχε κρύπτη εκεί. Προδόθηκε όμως και περικύκλωσαν το σπίτι οι Νεότουρκοι. Κάνανε εξονυχιστική έρευνα στο σπίτι. Τρεις φορές ήρθανε αλλά δεν τον βρήκανε. Στο τέλος, ένας από αυτούς καθώς έφευγαν λέει στη γιαγιά μου: «Γιαγιά, έχετε και εχθρούς», εννοούσε αυτούς που προδώσανε. Η γιαγιά καθότανε αγέρωχη και ατρόμητη δίπλα στο τζάκι και από κάτω της ήταν η είσοδος της κρύπτης…!

Πώς προέκυψε η σχέση σας με το Λύκειο Ελληνίδων;

Στο Λύκειο Ελληνίδων μπήκα το 1990 σαν απλό μέλος. Ήμουν υπεύθυνη για την επικοινωνία. Να έρχομαι σε επαφή με τον κόσμο και να τον ενημερώνω για τις δραστηριότητες του συλλόγου. Δούλεψα και εκεί πάρα πολύ. Στην αρχή ήταν πρόεδρος η Κική Μπέικου και όταν πέθανε ο σύλλογος είχε κάπως ατονήσει. Οπότε με καλούν και βγάζουμε την Έλλη τη Βαγουρδή πρόεδρο. Μπορώ να πω ότι βοήθησα και εκεί πάρα πολύ για να πάρει πάλι μπρός το «Λύκειο», να συνεχίσει και να φτάσει εδώ που είναι τώρα. Πρέπει όμως να σου πω ότι αυτές τις στολές, τις παραδοσιακές που βλέπεις, αν δεν υπήρχαν οι αρχηγοί των «Σπιτιών του Παιδιού» δε θα υπήρχαν. Εμείς πρώτες οργανώσαμε παρελάσεις και χορούς με παραδοσιακές στολές. Εμάς αντιγράψανε και το κάνουν τώρα όλοι
οι σύλλογοι.

Τί σας πρόσφερε και τι σας στοίχισε η ενασχόλησή σας με την έρευνα και τη συγκέντρωση όλου αυτού του υλικού;

Τι μου στοίχισε; Από υλικής πλευράς, όλο μου το εφάπαξ εκεί το έδωσα. Μου έλεγε η αδερφή μου: «Τι κάνεις; Κράτα και κανένα φράγκο για τον εαυτό σου!». Όχι, της έλεγα. Έ, τι να κάνουμε; Έχω ένα χόμπι και όλα μου τα λεφτά εκεί τα ξόδεψα. Έπειτα αφιέρωσα και εξακολουθώ να αφιερώνω πολύ χρόνο, τον περισσότερο θα έλεγα, γι’ αυτά. Όμως ήθελα… έπρεπε να το κάνω… μου έδωσε πολύ μεγάλη χαρά. Να τι κέρδισα: Κέρδισα χαρά και ικανοποίηση.
Χρωστάω όμως πολλά και στην αδερφή μου. Αν δεν ήταν και η αδερφή μου να μου μαγειρεύει και να με φροντίζει, δε θα κατάφερνα τίποτα… Της χρωστάω πολλά.

Έχετε βραβευθεί επανειλημμένα για την προσφορά σας στον πολιτισμό και τα γράμματα. Αυτό δεν σας ικανοποιεί;

Όταν ξεκίνησα να κάνω ό,τι έκανα, δεν είχα στο νου μου διακρίσεις και βραβεία. Άρχισα να συγκεντρώνω υλικό από το ‘40, τι βραβεία να υπήρχαν τότε; Άρχισα να εκδίδω βιβλία από το 1988. Ούτε τότε υπήρχαν βραβεία. Τα βραβεία άρχισαν να δίδονται τώρα. Δεν μπορώ να πω ότι δε με ικανοποιεί το γεγονός ότι ο άλλος αναγνωρίζει το έργο μου. Αν μη τι άλλο, σου δίνει κουράγιο να συνεχίσεις…

Αυτή η υπερδραστηριότητά σας κρατάει το πνεύμα σας υγειές, δημιουργικό και ακμαίο.

Ακούω ότι παθαίνουν ηλικιωμένοι αλτσχάιμερ από την αδράνεια του νου και ταράζομαι. Εγώ δεν αφήνω το μυαλό μου. Πάντα κάτι σοφίζομαι να γράψω.

Δεν τα παρατάτε κ. Τσάμη έτσι;

Να τα παρατήσω; Όχι, όχι θα συνεχίσω… σου το είπα, μου αρέσει πολύ να γράφω…

Είστε γεμάτη ενέργεια, από πού την αντλείτε;

Ακόμα και στον ύπνο, μου έρχονται ιδέες. Σηκώνομαι το πρωί και τις γράφω. Μερικές φορές σηκώνομαι νύχτα και γράφω στίχους. Τους γράφω την ίδια στιγμή που μου έρχονται. Η έμπνευση δε σε ρωτάει. Έρχεται όποτε της καπνίσει. Να, πριν λίγε μέρες έγραψα ένα σατιρικό για τα κόμματα. Κόψαμε την πίτα με τα κορίτσια του Λυκείου Ελληνίδων και το διάβασα. Γελάσαμε πολύ. Συγκεντρωθήκαμε και περάσαμε μια χαρά. Τα είπαμε λίγο… Τα ήπιαμε λίγο… ήταν ωραία. Γράφω οτιδήποτε. Όταν κουράζομαι να γράφω βιβλία, αρχίζω τα ποιήματα.

Αυτή είναι η τρυφερή πλευρά σας. Τι είδους ποιήματα γράφετε;

Έχω γράψει πολλά για το Μακεδονικό Αγώνα, για τον Παύλο Μελά. Και για τη φύση έχω γράψει και συναισθηματικά.

Από ποιον ποιητή εμπνέεσθε;

Έχω διαβάσει πολλούς ποιητές παλαιότερων και νεότερων χρόνων. Εκείνος που με ενέπνεε ήταν ο Κρυστάλλης. Δεν ξεχνώ ένα στίχο που λέει: «Παρακαλώ σε σταυραετέ, για χαμηλώσου λίγο/ και δος μου τις φτερούγες μου,/ δος μου τες να πετάξω. Θέλεις να ανέβω εκεί ψηλά,/ ψηλά στα κορφοβούνια,/ τι θα με φάει ο κάμπος…».

Αν γυρνούσατε το χρόνο πίσω, τι θα αλλάζατε και τι θα κρατούσατε;

Θα διόρθωνα ένα μεγάλο λάθος της ζωής μου…

Ποιο είναι αυτό;

Δεν το λέω… τα λάθη ανθρώπινα είναι… και το δικό μου μεγάλο… αλλά όπως λέει και ο Ησίοδος «τις περισσότερες γνώσεις μας τις οφείλουμε στα σφάλματά μας». Ο δε Δημόκριτος λέει «καλύτερα να ελέγχει κανείς τα δικά του σφάλματα, παρά των άλλων» και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος «το σφάλειν ανθρώπινον, το συγχωρείν θείον». Έσφαλα πολύ. Έσφαλα για παράδειγμα που δε συνέχισα τις σπουδές μου. Αυτό θα το άλλαζα σίγουρα. Ακόμα δεν μπορώ να
καταλάβω πώς έκανα ένα τέτοιο σφάλμα…

Με τι θα θέλατε να κλείσουμε;

Θα ήθελα να βρεθεί κάποιος να εκδώσει αυτό το βιβλίο που περιλαμβάνει λαογραφικό υλικό από όλα τα χωριά του Νομού. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να ενδιαφέρει το Δήμο. Διότι δεν υπάρχουν πολλοί ηλικιωμένοι που θα μπορούσαν να γράψουν τέτοια πράγματα που να αφορούν στο παρελθόν. Ήθη και έθιμα αυθεντικά και όχι μεταλλαγμένα. Έχω είκοσι βιβλία ακόμα που περιμένουν να εκδοθούν. Ποιητικές συλλογές, λαογραφικά, ιστορικά, πολλά… πολλά.

Σας ευχαριστώ πολύ κ. Τσάμη για το χρόνο που μου διαθέσατε και την εμπιστοσύνη που μου δείξατε. Σας εύχομαι να συνεχίσετε έτσι δημιουργικά και όμορφα να περνάτε το χρόνο σας.

Εγώ σας ευχαριστώ για τη φιλοξενία. Αν και είμαι συνδρομήτρια σε ένα σωρό έντυπα και εφημερίδες, την «ΗΧΩ» την περιμένω κάθε Τετάρτη πώς και πώς!

ΤΕΛΟΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ

Δείτε και τα Α’ Μέρος | Β’ Μέρος της συνέντευξης


Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
4,5 rating
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 366 αξιολογήσεις)
Τέλειο84%
Πολύ καλό4%
Μέτριο2%
Φτωχό2%
Απαίσιο8%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up