Συνέντευξη με τον Νικόλα Δογούλη (Γλύπτη – Ζωγράφο) – Γ’ Μέρος

(συνέχεια από το Β’ Μέρος)

Πρόσωπα & Ιδέες - Αυγή Κύρκου

Στην πορεία σας ως καλλιτέχνης, τι, εκτός βέβαια από την τιμητική σύνταξη, νομίζετε ότι έχετε κατακτήσει;

Την εκτίμηση ότι είμαι ένας καλός τεχνίτης. Κατέκτησα -και αυτό είναι πολύ σημαντικό για μένα, ίσως το σημαντικότερο- να με αποκαλεί ο κόσμος «ο καθαρός». Δε συγκρούστηκα και προ πάντων δε δίδαξα. Το καράβι μου το ταξίδεψα σε δύσκολους καιρούς και το πέρασα από παντού, χωρίς να συγκρουστώ. Οι μεγαλύτερες εφημερίδες στα Βαλκάνια, τότε με αποκαλούσαν «άροτρο». Ήμουν γι’αυτούς το άροτρο που άνοιγε δρόμους.

Τι είδους δρόμους;

Ήμουν ο πρώτος καλλιτέχνης που έκανε έκθεση στα Σκόπια για παράδειγμα.

Συνέντευξη με Νικόλα Δογούλη

Όλα αυτά με δική σας πρωτοβουλία;

Πολλές φορές με έστελνε τουπουργείο… σαν καλλιτέχνη. Να, στη Βουδαπέστη, σε μια πολύ μεγάλη έκθεση, με έστειλε το υπουργείο. Σε άλλες χώρες οι εκθέσεις οργανώνονταν από πολιτιστικές ομάδες, από την Αθήνα και αλλού. Στη Βουδαπέστη, πρέπει να σου πω ότι γνώρισα και το Μέμο Μακρή…

Τι μου λέτε; «Τον καλλιτέχνη του βουνού»; Το γνωστό Μέμο Μακρή που του αφαιρέθηκε ελληνική υπηκοότητα λόγω των αριστερών του πεποιθήσεων;

Ναι αυτόν… Μεγάλη η ιστορία του Μέμου Μακρή… Του «καλλιτέχνη του βουνού»! Ο Μέμος Μακρής πήρε μέρος στην εθνική αντίσταση. Βρέθηκε κάποια στιγμή στο Παρίσι, απελάθηκε και από εκεί λόγω των πεποιθήσεών του και τελικά κατέληξε στην Ουγγαρία, στη Βουδαπέστη όπου αναγνωρίζεται σαν καλλιτέχνης και εκεί, δημιούργησε μερικά από τα καλύτερα γλυπτά του. Πήγα στο εργαστήριό του, συζήτησα μαζί του. Τον ξαναείδα όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, μετά τη μεταπολίτευση. Του είχε γίνει, θυμάμαι, μια πολύ ωραία παρουσίαση στην Πινακοθήκη των Αθηνών. Εκεί ξαναβρεθήκαμε και τα είπαμε.

Ο Μέμος Μακρής, ως γνωστόν – ήταν ένας ασυμβίβαστος καλλιτέχνης. Λόγω των πεποιθήσεών του πέρασε τα μύρια όσα! Εσείς, χρειάστηκε να συμβιβαστείτε;

Δε θα το έλεγα. Νομίζω ότι διατήρησα τις αρχές μου. Μία Ελληνίδα εικαστικός, κριτικός της τέχνης που ήταν στο μέγαρο Μπομπιντού, μου έδωσε το χαρακτηρισμό «Ο Βαλκάνιος» και ο «Πανβαλκάνιος». Αυτό μου άρεσε πολύ, με γοήτευσε… Ιδιαίτερα το «Πανβαλκάνιος»… Είναι κάτι σαν τον Μπρέκοβιτς. Ο Μπρέκοβιτς είναι Βαλκάνιος αλλά είναι και Πανβαλκάνιος.

"Ο Υδροχόος" - Γλυπτό του Νικόλα ΔογούληΤι θέλετε να λένε για εσάς οι επόμενες γενιές;

Πιστεύω ότι -και αυτό ισχύει για τον κάθε δημιουργό- αν μείνεις έστω για δέκα χρόνια ζωντανός μετά το θάνατό σου και σε κουβεντιάζουν για το έργο σου, αυτό είναι μεγάλη νίκη! Δέκα χρόνια να είσαι στην επικαιρότητα είναι πολύ δύσκολο. Ένας πολιτικός για παράδειγμα, που αυτήν τη στιγμή είναι πανίσχυρος, δεν ξέρω, αν θα καταφέρει, όταν αποσυρθεί από την πολιτική να κουβεντιάζεται για τα επόμενα δέκα χρόνια. Για τον Μπέσσα θα γραφτεί μέσα σε δυο-τρεις παραγράφους ότι ήταν ένας από τους πρώτους καθηγητές στην Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας, όπως και για τους άλλους, Σουλιώτη, Ανδρέου κτλ. Ο καλλιτέχνης όμως έχει ανάγκη από μια άλλη καταξίωση. Αυτό που θέλω να λένε για μένα είναι ότι υπήρξα καλός τεχνίτης. Αυτό θέλω να λένε και θα το λένε. Το έργο μου έχει τέτοια εκτέλεση, που δεν είναι εύκολο να προσβληθεί.

Αν για κάποιο λόγο θα έπρεπε να σωθεί ένα μόνο έργο σας, ποιο θα ήταν αυτό;

Πρώτα – πρώτα εύχομαι να μη βρεθεί κανένας και μου κάψει όλους τους πίνακες με το χαρακτηρισμό «Βουλγάρικοι». Δεν ξέρω για τα γλυπτά μου.. η γλυπτική είναι πιο μόνιμη δεν ξέρω… δύσκολο να απαντήσω…

Τα δημιουργήματα γενικότερα, ζουν περισσότερο από τον άνθρωπο. Γίνονται τοπόσημα, γίνονται σημεία αναφοράς. Γεννάει αυτό κάποια ματαιοδοξία στο δημιουργό;

Ένα ψήγμα ματαιοδοξίας είναι σύμφυτο με το ταλέντο του. Ο καλλιτέχνης δε δημιουργεί μόνο για το σήμερα. Ο κάθε δημιουργός ενδιαφέρεται για την υστεροφημία του. Τα έργα του αφορούν και το αύριο, αφορούν το μέλλον. Σ’ αυτήν την πορεία μου σαν δημιουργός, δουλεύω για το μέλλον, όχι για το σήμερα. Το είπα και στο Δήμαρχο: Ή μαζί θα «ζήσουμε» ή μαζί θα «πεθάνουμε». Βέβαια μιλάω συμβολικά. Αν αυτά που ξεκινάμε να κάνουμε είναι «κάτι» αυτό το «κάτι» θα παραμείνει. Αν είναι «τίποτα» τότε θα χαθεί στο τίποτα! Θα ξεχαστεί.

Ο καλλιτέχνης είναι σύμβολο και παράδειγμα ελεύθερου ανθρώπου. Βιώσατε εσείς αυτήν την ελευθερία μέσα από την τέχνη σας;

Η ζωγραφική μου πέρασε μια κρίση τρομερή, όπως σου είπα, εξ’αιτίας των θεμάτων της. Ομολογώ ότι εκεί πέρασα δύσκολα. Ένοιωσα να στριμώχνομαι. Είναι κάτι σαν τις συμπληγάδες που, αν καταφέρεις και κρατηθείς και τις ξεπεράσεις, μετά ανοίγεται μπροστά σου η ελευθερία. Εγώ κρατήθηκα και δημιούργησα σαν ελεύθερος καλλιτέχνης. Δεν είναι εύκολο, είναι φοβερά δύσκολο. Έπειτα σήμερα αυτό που λέμε «ελευθερία στην τέχνη» έχει παρεξηγηθεί. Σήμερα και το τυχαίο είναι τέχνη και λέγεται αριστούργημα. Αυτή η ελευθερία μας έχει φέρει σε απόγνωση… Έχουμε φτάσει στο σημείο κι εμείς, που υπηρετούμε την τέχνη, με αυτά που βλέπουμε, να αναρωτιόμαστε: Τι είναι τέχνη;

Τι είναι τέχνη κ. Δογούλη; Δώστε μου το δικό σας ορισμό για την τέχνη.

Κοίταξε… είναι ένα σύμβολο… πώς να το ερμηνεύσει κανείς; τουλάχιστον για πολλούς αιώνες, τέχνη ήταν η αναπαράσταση της ζωής, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Σήμερα βιώνουμε ένα μεταβατικό στάδιο. Σήμερα η ζωή δεν έχει ανάγκη να κάνει την αναπαράστασή της, γι’ αυτό και βρίσκονται όλοι στο ψάξιμο.

Ψάχνουν να βρουν ορισμό για την τέχνη;

Αυτός, ο ορισμός, μάλλον θα προκύψει. Μέχρι να γίνει αυτό, όλα είναι τέχνη. Αυτό κάποια στιγμή θα ξεπεραστεί και ο άνθρωπος θα επανέρθει στα παλιά.

Περιγράψτε μου λίγο τη στιγμή που βρίσκεστε στο εργαστήρι μόνος, απέναντι από το υλικό σας. Έναν όγκο μαρμάρινο. Τι γίνεται; Το υλικό σας μιλάει; Σας καθοδηγεί για το πώς πρέπει να το χειριστείτε;

Βέβαια… Συνομιλώ και μάλιστα κάνω και συζητήσεις μακροσκελείς. Το μάρμαρο δεν είναι απλά ένα υλικό, έχει ψυχή! Σου δείχνει τον τρόπο για να προχωρήσεις και να πας παραπέρα. Είναι μια σχέση βαθειά η σχέση του γλύπτη και του υλικού. Το νιώθεις, το ακούς, σε οδηγεί! Το μάρμαρο είναι όπως ένα βιβλίο. Το ίδιο το βιβλίο θα σου δείξει πώς να ανοίξεις τις σελίδες του. Πώς θα το ξεφυλλίσεις για να μην καταστραφεί. Είναι στην τελική η
ψυχή του μαρμάρου που δίνει στο γλυπτό αυτό το «κάτι άλλο» και που οφείλει ο καλλιτέχνης να τη βγάλει προς τα έξω. Όμως, δε μπορείς να φανταστείς τι ωραίες, μαστορικές συζητήσεις γίνονται την ώρα της δημιουργίας. Αν δε, έχεις και κάποιον άλλον μαζί σου στο εργαστήριο τότε… Όταν τα είχαμε καλά με τον Μπέσσα, κάναμε τέτοιου είδους συζητήσεις… ναι… πολύ εποικοδομητικές… Σπουδαίες συζητήσεις…

Τώρα δεν τα έχετε καλά;

Όχι, τώρα όχι…

Για ποιο λόγο;

Δεν ξέρω γιατί! Αυτός διαχώρισε τη θέση του. Είπε πράγματα βαριά για μένα. Κάποιοι με πρότειναν για καθηγητή στη Σχολή Καλών Τεχνών και τους όρμησε βαριά…

Μήπως αυτός είναι ο λόγος που καταφέρεστε εναντίον του;

Όχι γιατί πάνω σ’ αυτό το θέμα, δηλαδή να γίνω καθηγητής… εγώ δεν επέμενα και πολύ. Να σου πω, εμένα, δεν με απασχολεί και τόσο πολύ αυτό. Πήρα την τιμητική σύνταξη… είμαι καλά… δε με νοιάζει… δεν δίνεται έτσι εύκολα η τιμητική σύνταξη.

Έχετε νοιώσει αυτό που λένε «μοναξιά του καλλιτέχνη»;

Τη βιώνω κάθε μέρα. Κοίταξε, εγώ από τη φύση μου είμαι μοναχικός αλλά όχι μόνος. Δε μένω μόνος από βλακεία, αλλά από επιλογή. Η μοναξιά μπορεί να αποδειχτεί πολύ δημιουργική. Μου αρέσει και μ’ ενδιαφέρει να συμμετέχω όμως και σε όλα τα δρώμενα της πόλης μου αλλά και της Αθήνας. Τον καλλιτέχνη πρέπει να τον απασχολούν και να τον προβληματίζουν όλα όσα συμβαίνουν γύρω του… οι εξελίξεις στον κόσμο και στον τόπο του. Να τώρα, αίφνης, η κρίση… σκέφτομαι ότι δεν είχαμε ποτέ πολύ έξυπνους κυβερνήτες. Άφησαν τα πράγματα και έφτασαν εδώ που έφτασαν… και καλείται ο λαός να πληρώσει …

Επηρεάζεται ο καλλιτέχνης από τα γεγονότα; Υπάρχουν μέσα στα έργα του στοιχεία της εποχής που δημιουργεί;

Ναι… βέβαια… βέβαια… Πολλές φορές προηγείται κιόλας… Σωστά, να τώρα εγώ έχω σκεφτεί και δουλεύω την ιδέα στο μυαλό μου, κάτι σαν κινούμενη γλυπτική. Ένα γλυπτό που θα τοποθετηθεί στην επιφάνεια της λίμνης στην Πρέσπα και θα κινείται…

Ενδιαφέρον ακούγεται! Πώς θα κινείται, με τη βοήθεια μηχανισμού;

Θα το κινεί ο άνεμος, τα ρεύματα του νερού… θα πηγαίνει όπου αυτά το προστάζουν… πότε στην Αλβανία, πότε αλλού… θα δω… δεν την έχω ολοκληρώσει ακόμα την ιδέα. Το έχω συζητήσει με έναν τεχνοκράτη της Αθήνας… το κουβεντιάσαμε, κάπου το φτάσαμε… αυτό με απασχολεί αυτόν τον καιρό.

Τι μηνύματα θα στέλνει το γλυπτό σας που θα υπακούει στις διαθέσεις του ανέμου και προς ποιους αποδέκτες;

Φιλία στους λαούς των Βαλκανίων, αυτό το μήνυμα θα στέλνει. Μα σκέψου τώρα, δε γίνεται να είμαστε πάντα έτσι! Έχουμε κοινά στοιχεία… είμαστε Βαλκάνια και τώρα που το σκέφτομαι, νομίζω ότι το γλυπτό μου θα λέγεται «ο φίλος» ή «ο καλός φίλος» ή «ο επισκέπτης»… κάτι θετικό πάντως… Εκείνο που θέλω είναι να ταξιδεύει… να κινείται.

Εσείς έχετε ταξιδέψει; Υπήρξατε αυτό που λένε «τυχοδιώκτης», όχι με την έννοια που δίνουν συνήθως στη λέξη, αλλά με την έννοια του συλλέκτη εμπειριών και παραστάσεων;

Κοίταξε, εγώ δεν είμαι επαγγελματίας γλύπτης, ούτε δημόσιος υπάλληλος ήμουν. Δεν είχα ένα μισθό που θα με καθήλωνε σ’ ένα μέρος. Εξ΄ άλλου από τη φύση μου είμαι ελεύθερος άνθρωπος. Θα μπορούσα να μπω στο Δημόσιο, υπήρξα άλλωστε για ένα διάστημα υπάλληλος, γλύπτης στο εθνικό μουσείο και τα παράτησα γιατί ήθελα να σπουδάσω συντηρητής παπύρων.

Υπάρχει τέτοια ειδικότητα;

Υπάρχει και βέβαια υπάρχει… εκείνον τον καιρό εγώ αυτό ήθελα να γίνω: Συντηρητής παπύρων. Έτσι έφυγα και πήγα στην Ακαδημία της Ρώμης. Για δυο χρόνια -δύο χρόνια πολύ δημιουργικά- ζούσα σχεδόν με το τίποτα, σαν Αλβανός. Από εδώ και από εκεί. Έμαθα όμως πολλά. Η Ρώμη από μόνη της σαν πόλη, και χωρίς να πας σε σχολείο, σε μαθαίνει πολλά. Ήθελα να πάω στο Μιλάνο να γίνω μαθητής κάποιου καθηγητή, αλλά πέθανε ο πατέρας μου και αναγκάστηκα να γυρίσω στην πατρίδα. Ήμουν παντρεμένος κιόλας και δεν ήθελα να το παρατραβήξω.

Αλήθεια, ο έρωτας τι ρόλο έπαιξε στη ζωή σας; Ένας καλλιτέχνης πρέπει να νιώθει, λένε, συνέχεια ερωτευμένος. Αυτό τον κρατάει σε εγρήγορση, τον εμπνέει, τον κάνει δημιουργικό…

Αυτό το μονοπάτι το εξάντλησα κι εγώ όπως άλλωστε και όλοι οι καλλιτέχνες. Ήθελα όμως να γυρίσω πίσω στη γυναίκα μου. Είναι ένας αξιόλογος άνθρωπος, ολοκληρωμένος και ωραίας μόρφωσης, φιλόλογος – αρχαιολόγος. Νομίζω ότι με άλλον άνθρωπο δε θα μπορούσα να συμβιώσω…

Είστε δύσκολος άνθρωπος;

Δύσκολος… Δε θα έλεγα δύσκολος, μου αρέσει, ας πούμε, να ακούω ωραία πράγματα. Θυμάμαι συνήθιζε να μου διαβάζει. Πάντα μου άρεσε η ποίηση, αλλά ξέρεις, εγώ ήμουν δυσλεκτικός. Είχα μια δυσκολία στην ανάγνωση και ήμουν.. Εξακολουθώ δηλαδή, να είμαι ανορθόγραφος. Γενικά ήμουν κακός μαθητής. Εξ’ αιτίας της δυσλεξίας μου πολλοί με είχαν παρεξηγήσει και λέγαν ότι ήμουν αγράμματος…

Οι δυσλεκτικοί είναι ιδιαίτερα ευφυείς…

Ναι, δεν εμπόδισε η δυσλεξία την εξέλιξή μου ως καλλιτέχνη, αλλά ακόμα κάνω ορθογραφικά λάθη και δεν τολμώ να γράψω ένα γράμμα. Σε αυτόν τον τομέα με βοήθησε πάρα πολύ η γυναίκα μου. Μου διάβαζε και εγώ άκουγα. Θυμάμαι μάλιστα κάτι πολύ ωραίο που μου είχε διαβάσει μια φορά. Έλεγε: «Τι θέλεις; Να έχεις ή να είσαι;». Δεν ξέρεις πόσο με γοήτευσε αυτό το «να είσαι»… Πολύ με γοήτευσε και αυτό και το τήρησα.

Δε βγάλατε χρήματα σαν καλλιτέχνης;

Εντάξει δε λέω, αλλά γεννήθηκα φτωχός και το χρήμα δε μου έκανε ποτέ μεγάλη εντύπωση. Ο Χατζηδάκης έλεγε κάτι πολύ ωραίο: «Αν δεν ήμουν καλλιτέχνης θα είχα είκοσι πολυκατοικίες. Αλλά εγώ ήθελα να είμαι καλλιτέχνης». Τι παραπάνω να σου πω; Ήθελα να είμαι καλλιτέχνης.

Είναι σημαντικό το να θέλει κανείς κάτι πολύ και τελικά να το πετυχαίνει με ό,τι θετικό ή αρνητικό συνεπάγεται αυτό. Πιστεύετε ότι όλα αυτά τα παιδιά που έρχονται να φοιτήσουν στη Σχολή Καλών Τεχνών, θέλουν πραγματικά να υπηρετήσουν την τέχνη;

Α, τώρα αυτό το θέμα… πως να το πω; Αν εξετάσεις το επίπεδο των μαθητών της Σχολής Καλών Τεχνών… νομίζω ότι κανένας γονιός, για παράδειγμα από την Κρήτη, δε θα έστελνε το παιδί του για να γίνει καλλιτέχνης. Οι περισσότεροι έρχονται για το δίπλωμα. Οι δε Φλωρινιώτες, ξέρεις πώς μπαίνουν. Έλα Μπέσσα… βοήθησέ με Μπέσσα, κάνε κάτι Μπέσσα. Έ… ελέω Μπέσσα μπαίνουν. Πώς θα γίνουν καλλιτέχνες αυτοί; Μπορείς να μου πεις; Δε λέω, υπάρχουν και καλοί αλλά αυτοί είναι λίγοι, οι περισσότεροι πάνε για το χαρτί.

Δεν είναι φυτώριο καλλιτεχνών η Σχολή Καλών Τεχνών;

Φυτώριο πτυχίων, πες το καλύτερα! Τώρα που προχωράω στη μνήμη, θα σου πω καιτο εξής: Στην εποχή μας όλα τα πανεπιστήμια είναι κάπως έτσι, παράγουν πτυχία, δεν παράγουν πολιτισμό. Πολιτισμός δεν παράγεται στις σχολές. Ούτε η Σχολή Καλών Τεχνών θα βγάλει καλλιτέχνες. Όλοι αυτοί εκεί μέσα, πάνε για να γίνουν δάσκαλοι. Θα ξεφύγει κανένας,-αν δε διοριστεί -και θα γίνει καλλιτέχνης καλός… αλλά… όλοι πάνε για το μισθό.

Αν ερχόταν κάποιος φιλότεχνος και σας ζητούσε να φτιάξετε ένα γλυπτό που να αντιπροσωπεύει την εποχή μας στους αιώνες, τι θα φτιάχνατε;

Ξέρω κι εγώ, κάτι σαν τρελό δέντρο με τρελά κλωνάρια, ή κάτι χωρίς σχήμα, κάτι τρελό πάντως. Η εποχή μας δεν έχει πάρει ακόμα σχήμα, όπως στα χρόνια του Περικλή που είχε σχηματιστεί η προσωπικότητα του αιώνα. Ο Περικλής μάζεψε όλους, τους καλύτερους, από κάθε τομέα και τους ανέθεσε να δημιουργούν. Και όλα έγιναν την κατάλληλη στιγμή. Σήμερα όλα είναι τρελά. Δες και στα εθνικά μας θέματα τι γίνεται. Έχω πάθει την πλάκα μου. Δεν ξέρω… εγώ με την παλιά μου παιδεία ήξερα ότι ο εχθρός έρχεται στα σύνορά σου και εσύ τον απωθείς, τον εμποδίζεις να περάσει. Τώρα σε παίρνουν, σε ντύνουν φαντάρο και σε στέλνουν στο Αφγανιστάν. Σου λένε «εκεί σε χρειάζεται η Πατρίς». Τι δουλειά έχει η Πατρίς στο Αφγανιστάν και στο Κόσσοβο; Έχω κλονιστεί με τα νέα μηνύματα…!

Έχετε ζήσει στη Φλώρινα και έχετε, σίγουρα, κρατήσει την παλιά εικόνα της. Τι έχετε να πείτε για τη μορφή που έχει πάρει σήμερα;

Η Φλώρινα σήμερα θυμίζει συνοικία των Αθηνών. Οι δρόμοι, τα μαγαζιά, ο πεζόδρομος, οι καφετέριες, διακοσμημένες από διακοσμητές που έρχονται από έξω. Χωρίς καμιά ιδιαιτερότητα. Όλες ίδιες! Τα ήθη έχουν αλλάξει. Βλέπεις τους νέους να φιλιούνται στο δρόμο, κάτι που δε γινόταν πριν. Είναι σαν μια συνοικία της Αθήνας, να έχει μετακομίσει εδώ. Ακόμα και τα κάλαντα που ακούγονται δεν είναι τα παραδοσιακά. Θα προτείνω στο Δήμαρχο να κάνει μια κασέτα με τα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα τραγούδια με τη χορωδία του «Αριστοτέλη». Τουλάχιστον δε θα είναι Αμερικάνικα… Τι θα πει αυτό; Στη Φλώρινα να ακούς τζινκλ μπέλ, τζινκλ μπελ!!!

Τι νοσταλγείτε από την παλιά Φλώρινα;

Πολλά, πάρα πολλά! Πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω… ναι είναι δύσκολο να πω αυτό ή εκείνο… αλλά ναι… θα σου πω για τους παλιούς κανταδόρους. Η παλιά πόλη κρατούσε ένα ρομαντισμό. Αθώο ρομαντισμό. Όλα ήταν ωραία τότε. Τώρα τα πάντα έχουν αστικοποιηθεί. Ακόμα και η συνείδηση. Τον καιρό εκείνο, οι άνθρωποι δημιουργούσαν πολιτισμό και αυτό φαινόταν παντού. Το έβλεπες, το αντιλαμβανόσουν… το αισθανόσουν.

Σήμερα δεν παράγουν πολιτισμό οι Φλωρινιώτες;

Σήμερα μιλάνε όλοι για πολιτισμό! Αλλά ένα πράγμα θα ήθελα πολύ να ξέρω: Πώς ορίζουν τον πολιτισμό; Και θα ήθελα πάρα πολύ, να κάνω μια τέτοια κουβέντα με τον κ. Λιάνη και να του πω: Εσύ που κάνεις τα πολιτιστικά της Πρέσπας, πες μας τι είναι πολιτισμός; Πώς εκφράζεται αυτός ο πολιτισμός;

Δεν είναι πολιτισμός όλα αυτά που κατά καιρούς γίνονται, συμπεριλαμβανομένων και των «Πρεσπείων», μια και αναφερθήκατε πάλι στον κ. Λιάνη;

Ο πολιτισμός που μας δίδαξε ο Λιάνης, είναι φεστιβαλίστικος. Άκου τι είπε: «Θα κάνω την Πρέσπα γνωστή όπως την Επίδαυρο». Μα η Επίδαυρος είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Είναι μνημείο. Οι καλλιτέχνες που θα δώσουν ένα παρών στην Επίδαυρο δεν την καταξιώνουν, καταξιώνονται από αυτήν, και το γράφουν στο βιογραφικό τους. Δε την καταξιώνουν την Πρέσπα οι πέντε – δέκα πολιτικοί και παρατρεχάμενοι που θα έρθουν στα «Πρέσπεια». Η Πρέσπα είναι μνημείο! Είναι σαν την Επίδαυρο! Έχει προϊστορία, έχει ιστορία, έχει… και τι δεν έχει! Αυτοί καταξιώνονται, όταν επισκέπτονται το χώρο όπου στα λαξευμένα στους βράχους σπήλαια, ελατρεύετο ο Πάνας. Δεν καταξιώνεται ο χώρος από αυτούς. Ξέρεις, όταν συνομιλώ με τους ψαράδες, μου λένε ότι ακόμα ανασύρουν αγγεία. Έπρεπε να ξεκινήσει από αλλού. Να διατηρήσει τη φυσιογνωμία της, την αρχιτεκτονική των οικισμών της, να αναστηλώσει, να αναπαλαιώσει, να βελτιώσει. Να κάνει ένα δρόμο. Να τον απασχολήσει το πώς θα πάει κανείς γρηγορότερα στην Πρέσπα. Ή να φροντίσει να μην γκρεμίζεται από τους κάθε λογής επιτήδειους ή να καταρρέει ο πολιτισμός της πόλης μπροστά στα μάτια μας. Αν τα είχε φροντίσει όλα αυτά, δε θα χρειαζόταν να κουβαλήσει κανέναν από αυτούς, θα έρχονταν όλοι αυτοί από μόνοι τους, και θα καταξιώνονταν, θα βαπτίζονταν μέσα στο μεγαλείο της Πρέσπας και της Φλώρινας…

Ευχαριστώ για όλα όσα καταθέσατε κ. Δογούλη. Εύχομαι η έκθεσή σας να έχει επιτυχία. Εύχομαι επίσης, οι μούσες, θεότητες της χαράς και των τεχνών, κόρες της Μνημοσύνης, να κρατάνε το πνεύμα σας, καθαρό, χαρούμενο και δημιουργικό!

Δείτε και τα: Α’ μέρος της συνέντευξης | Β’ Μέρος της συνέντευξης


Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.8
4,8 rating
4.8 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 41 αξιολογήσεις)
Τέλειο90%
Πολύ καλό5%
Μέτριο0%
Φτωχό3%
Απαίσιο2%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up