Το έπος του ’40 – Το Ελληνικό σχέδιο άμυνας (του Κων/νου Τζέκη)

Είναι γνωστός σε όλους ο θρίαμβος του Ελληνικού Στρατού κατά των Ιταλών εισβολέων. Όμως πως πετύχαμε αυτόν τον θρίαμβο που άφησε άφωνο ολόκληρο τον κόσμο; Περαιτέρω παραθέτουμε το σχέδιο άμυνας, αν και δεν εφαρμόσθηκε επακριβώς, ιδίως ως προς τον τομέα άμυνας.

Η Ιταλία, την 7η Απριλίου 1939, κατέλαβε την Αλβανία. Από εκείνης της στιγμής δόθηκε εντολή εκ μέρους του Γενικού Επιτελείου (ΓΕΣ) να συνταχθεί άμεσα σχέδιο αντιμετώπισης εχθρικής επίθεσης με δύο  ταυτόχρονα πεδία άμυνας.

Του Ιταλικού και του Βουλγαρικού μετώπου.  Στις 29 του ίδιου μήνα το σχέδιο ήταν έτοιμο και διαβιβάσθηκε την 4η Μαΐου στις υφιστάμενες υπηρεσίες προς εφαρμογή του, με την Κωδική ονομασία «Σχέδιο ΙΒ». Πήρε την ονομασία του από τα αρχικά των δύο κρατών, που επιβουλεύονταν τη χώρα μας.

Όπως είναι φανερό το σχέδιο ήταν κατά βάση αμυντικό και συντάχθηκε υπό τις εξής προϋποθέσεις.

  • Η πρωτοβουλία του πολέμου θα βάραινε τις αντίπαλες χώρες και η Ελλάδα επ’ ουδενί δεν θα έκανε έναρξη εχθροπραξιών.
  • Η Ελλάδα θα δέχονταν βοήθεια, που ακόμα δεν είχε καθορισθεί το ύψος της, από τη Γαλλία και την Αγγλία.
  • Η Τουρκία θεωρούνταν μάλλον συμμαχική χώρα.
  • Η Γιουγκοσλαβία θεωρούνταν ουδέτερη, όμως δεν αποκλείονταν το σενάριο, να επιτρέψει, να περάσουν από έδαφός της Ιταλικά ή Βουλγαρικά στρατεύματα, αν εξαναγκάζονταν.

Σαν πιθανότερο σενάριο  έναρξης των πολεμικών επιχειρήσεων, ήταν η εκδήλωση επιθετικής πρωτοβουλίας, εκ μέρους της Ιταλίας, από την περιοχή της Κορυτσάς, με τελικό αντικειμενικό σκοπό τη Θεσσαλονίκη και τη Θεσσαλία.

Ταυτόχρονη επίθεση στην Ήπειρο, θεωρούνταν πιθανή, αλλά ως δευτερεύουσα, επειδή η Ήπειρος λόγω της ιδιομορφίας του εδάφους και του εχθρικού τοπίου, αποτελούσε ανεξάρτητο εδαφικό διαμέρισμα και μια επίθεση εκεί θα είχε τοπική μόνο σημασία.

Η Ελλάδα για τους λόγους που εξηγήσαμε σε προηγούμενα κεφάλαια δεν ήταν δυνατόν να επιστρατεύσει τις ένοπλες δυνάμεις της πριν εκδηλωθεί η επίθεση.

Στην προκειμένη περίπτωση, για να διευκολυνθούν τα σχέδια επιστράτευσης και η στρατηγική συγκέντρωση των Ελληνικών δυνάμεων, το σχέδιο προέβλεπε ανάλογα με την κατάσταση την εκκένωση της Ηπείρου μέχρι τον ποταμό Άραχθο και της Δυτικής Μακεδονίας μέχρι το όρος Βέρμιο. 

Με τον τρόπο αυτόν η άμυνα θα διεξάγονταν στην ισχυρή φυσική ζώνη άμυνας Άραχθου ποταμού- Ζυγού Μετσόβου- Αλιάκμονα ποταμού και Βερμίου όρους.

Το σχέδιο βέβαια ανετράπη ως προς το πρώτο σκέλος, αφού ο Διοικητής των δυνάμεων της Ηπείρου, Στρατηγός Κατσημήτρος Χαράλαμπος, αγνόησε τη διαταγή του Αρχιστρατήγου του να οπισθοχωρήσει στην σχεδιασθείσα περιοχή και παρέμεινε στο Καλπάκι και έδωσε τον νικηφόρο αγώνα μέχρις εσχάτων.

Σε ό,τι αφορούσε το θέατρο επιχειρήσεων προς Βουλγαρία, το σχέδιο προέβλεπε άμυνα στην ισχυρή και οργανωμένη τοποθεσία Μπέλες- Νέστος (Γραμμή Μεταξά), στα οχυρά του Εχίνου και της Νυμφαίας και στα προγεφυρώματα Αλεξανδρούπολης και Πυθίου.

Κατά μήκος των Ελληνο-Αλβανικών συνόρων οι Ελληνικές μονάδες που μπορούσαν να δεχθούν επίθεση ήταν η VII Μεραρχία στην Ήπειρο με έδρα τα Γιάννενα, η IX Μεραρχία με έδρα την Κοζάνη και η IV Ταξιαρχία Πεζικού με έδρα την Φλώρινα.

Ύστερα από εισήγηση του ΓΕΣ η Ελληνική Κυβέρνηση δέχθηκε να γίνει  μυστική  επιστράτευση των αναφερόμενων παραπάνω μονάδων, οι οποίες θα δέχονταν πρώτες επίθεση τη νύχτα της 23ης Αυγούστου 1939.

Με τις δύο Μεραρχίες και την Ταξιαρχία επιστρατευμένες, η επιστράτευση και η συγκέντρωση των λοιπών δυνάμεων στα θέατρα του πολέμου θα γίνονταν ευκολότερα και συντομότερα.

Για τους ανωτέρω λόγους το ΓΕΣ τροποποίησε το Σχέδιο ΙΒ και την 1η Σεπτεμβρίου 1939 το κοινοποίησε προς εφαρμογή με την ονομασία Σχέδιο ΙΒα.

Σύμφωνα με το σχέδιο ΙΒα, στη Δυτική Μακεδονία δεν προβλέπονταν καμία παραχώρηση εδαφική στον εχθρό, ενώ στην Ήπειρο προβλέπονταν μικρή οπισθοχώρηση που θα περιλάμβανε μια μικρή λωρίδα εδάφους και αυτής ύστερα από αγώνα επιβράδυνσης μέχρι τον ποταμό Καλαμά.

Τοιουτοτρόπως το θέατρο των επιχειρήσεων περιλαμβάνει δύο ξεχωριστά πεδία άμυνας της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας.

Τα δύο αυτά τμήματα διαχωρίζονται αλλά και συνδέονται από τον ορεινό όγκο της Πίνδου, που σχεδιάσθηκε να καλυφθεί από τις δυνάμεις της Δυτικής Μακεδονίας.

Την άμυνα της Ηπείρου την είχε αναλάβει η VIII Μεραρχία. Την άμυνα της Δυτικής Μακεδονίας και του όγκου της Πίνδου είχε αναλάβει το Τμήμα Στρατιάς της Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο διέθετε το Γ΄ Σώμα Στρατού, με την IV Μεραρχία στην πρώτη γραμμή και την Χ Μεραρχία στα μετόπισθεν, το Β΄ Σώμα Στρατού με την ΙΧ Μεραρχία στην πρώτη γραμμή και τις Ι  Μεραρχία και V Ταξιαρχία Πεζικού στα μετόπισθεν και το Απόσπασμα της Πίνδου (δυνάμεως Συντάγματος, συν Πυροβολαρχία).

Εφεδρεία του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας ήταν η ΧΙ Μεραρχία στα Γιαννιτσά και  μια ταξιαρχία ιππικού στην περιοχή Καλαμπάκας.

Την 17η Σεπτεμβρίου 1939, η Ιταλία, για να επιδείξει καλή θέληση, απέσυρε τα στρατεύματά της στο Αλβανικό μέτωπο και σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από τα σύνορα.

Συνεπεία των γεγονότων αυτών η Ελληνική Κυβέρνηση αποφάσισε την μερική αποστράτευση  σταδιακά των δυνάμεων που είχε επιστρατεύσει, αλλά συνέχιζε τη λήψη μέτρων σχετικής ετοιμότητας των δυνάμεων στο θέατρο επιχειρήσεων της Αλβανικής μεθορίου.

Από της 27 Αυγούστου 1940 άρχισαν να λαμβάνονται μέτρα κυριότερα από τα οποία ήσαν η ενίσχυση των δυνάμεων του θεάτρου πολέμου (Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου).

Επίσης συγκροτήθηκε το Απόσπασμα Πίνδου, του ποίου ανατέθηκε η διοίκηση στον έφεδρο εκ μονίμων Αξιωματικών Συνταγματάρχη Δαβάκη. Επίσης διατηρήθηκε σε υψηλό βαθμό η πρόσκληση εφέδρων για εκπαίδευση.

Αυτό ήταν το Ελληνικό σχέδιο άμυνας σε περίπτωση Ιταλικής επίθεσης.

Το σχέδιο κυριολεκτικά ανετράπη με πρωτοβουλία του Στρατηγού Κατσημήτρου, του σκληροτράχηλου αυτού Αξιωματικού που οι υφιστάμενοί του τον αποκαλούσαν «το κέρατο».

Ο κονδυλοφόρος παρέδωσε την εφαρμογή του σχεδίου στην Ελληνική ψυχή, στους μόνιμους και επίστρατους πολεμιστές και στην αδάμαστη και πεισματάρικη ψυχή των Ηπειρωτών γυναικών και ανδρών, που καταπάτησαν με τα γυμνά τους πόδια την σιδερόφρακτη ΤΖΟΎΛΙΑ.

Τιμή στους αφανείς ήρωες του αγώνα, αιώνια ευγνωμοσύνη και καθαγίαση αυτών των ανθρώπων που δάμασαν αντίξοες συνθήκες και ύψωσαν την τιμή και την ελευθερία σε δυσθεώρητα ύψη.

Κωνσταντίνος Τζέκης


Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
4,5 rating
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 384 αξιολογήσεις)
Τέλειο84%
Πολύ καλό4%
Μέτριο2%
Φτωχό1%
Απαίσιο9%

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll Up