Το κουτί της Πανδώρας – ΗΧΩλόγιο

Κοινοποίησε στους φίλους σου ή στο κοινό σου...:

Συχνά πυκνά, αγαπημένοι μου, και ιδιαίτερα στη δύσκολη περίοδο που διανύουμε, ακούμε την φράση «άνοιξε το κουτί της Πανδώρας». Είναι μια φράση που τη λέμε όταν θέλουμε να περιγράψουμε εκείνη την κατάσταση, όπου ένα λάθος, μια λανθασμένη ενέργεια, γίνεται η αιτία για να ακολουθήσουν μια σειρά από γεγονότα άσχημα, και παθήματα ολέθρια που οι καταστροφικές τους συνέπειές είναι πολύ δύσκολο αν όχι αδύνατον να εξομαλυνθούν. Ποια ήταν όμως η Πανδώρα; 

Η Πανδώρα ήταν η ωραία αλλά μοιραία γυναίκα στην οποία ο μύθος αποδίδει την ύπαρξη όλων των δεινών που ταλανίζουν το ανθρώπινο γένος. Ας δούμε λίγο προσεκτικά τον μύθο της. Σύμφωνα, λοιπόν με τον μύθο κάποτε, οι άνθρωποι ζούσαν σε πλήρη αρμονία με τους θεούς και με το φυσικό τους περιβάλλον. Αρρώστιες δεν υπήρχαν, ούτε πάθη. Απολάμβαναν τους καρπούς της γης χωρίς μόχθο και χωρίς πόνο. Ζούσαν την ζωή τους, μέχρι να τους βρει ο θάνατος, που ερχόταν ήρεμος σαν γλυκός ύπνος.

Όλα αυτά όμως άλλαξαν! Ένας Τιτάνας που μισούσε τους θεούς και αγαπούσε τους ανθρώπους, ο Προμηθέας, έκλεψε την ιερή φωτιά του Διός από τον Όλυμπο και την έδωσε στους ανθρώπους. Αυτό δεν άρεσε καθόλου στους Θεούς. Η οργή του Δία, όταν κατάλαβε ότι ο γιος του Ιαπετού έκλεψε τη φωτιά ήταν τέτοια που του φώναξε «μπορείς να χαρείς που με ξεγέλασες αλλά φοβερά δεινά θα έρθουν για σένα και για τους ανθρώπους». 

Η θεϊκή τιμωρία, λοιπόν αγαπημένοι μου, στάλθηκε εν είδη δώρου με ένα σαγηνευτικό  περιτύλιγμα. Ο Δίας πρόσταξε τον Ήφαιστο να φτιάξει μια γυναίκα από χώμα και νερό τόσο όμορφη και τόσο ποθητή που δεν θα μπορούσε να της αντισταθεί κανένας, που κανένας δεν θα μπορούσε αντιληφθεί πως όταν την αγκαλιάζει θα αγκαλιάζει το ίδιο του το κακό.

Πράγματι ο Ήφαιστος έφτιαξε ένα αριστούργημα και το παρέδωσε στους κατοίκους του Ολύμπου. Όλοι οι θεοί της έδωσαν από ένα δώρο, ενώ ο Ερμής κατ’ εντολή του Διός της εμφύσησε έναν ασταθή και απερίσκεπτο χαρακτήρα γεμάτο με πονηριά και άλλα ελαττώματα. Την ονόμασαν Πανδώρα γιατί ήταν η ίδια ένα δώρο και είχε και επάνω της ένα δώρο από πάντες τους θεούς.

Την πήγε ο Ερμής, ως προσφορά του Διός, στον Επιμηθέα και αυτός το δέχτηκε χωρίς καν να θυμηθεί την προειδοποίηση του αδερφού του Προμηθέα που του είχε πει «Μη δεχτείς ποτέ καμία προσφορά από τον Δία γιατί θα είναι παγίδα και μόνο κακό θα φέρει». 

Όμως ο Επιμηθέας, αγαπημένοι μου,  μαγεύτηκε από την ομορφιά της και τη νυμφεύθηκε. Στην Πανδώρα δόθηκε και ένα πιθάρι (ή κουτί κατά άλλους) ως γαμήλιο δώρο από τον Δία, με τον όρο να μην το ανοίξει ποτέ. Η σκέψη για το τι περιείχε μέσα το κουτί βασάνιζε επί μέρες την απερίσκεπτη Πανδώρα. 

Άραγε, τι μπορεί να ήταν το γαμήλιο δώρο του μεγίστου των θεών;  Σίγουρα θα ήταν κάτι ακριβό και πολύτιμο. Τελικά η Πανδώρα νικημένη από την περιέργεια της, άνοιξε το κουτί και μονομιάς ξεπήδησαν από μέσα όλου του κόσμου τα κακά. Οι αρρώστιες, ο πόνος, οι έριδες, ο πόλεμος, το μίσος, η διχόνοια, η πλεονεξία ,η τεμπελιά, η αλαζονεία, η ζήλια, η φτώχια και άλλα δεινά.

Στο πιθάρι είχε κλείσει ο Δίας όλα τα κακά που από τότε συντροφεύουν τους ανθρώπους. Μόνο η Ελπίδα έμεινε στον πάτο του πιθαριού, αγαπημένοι μου. Η δύστυχη Πανδώρα πρόλαβε, επειδή έτσι το θέλησε ο Δίας, να κλείσει, την τελευταία στιγμή, το καπάκι του πιθαριού. Η ελπίδα η οποία υποτίθεται ότι έμεινε για να δίνει δύναμη στον άνθρωπο να ξεπερνά τα βάσανα του. Με αυτό τον τρόπο ο Δίας πήρε την εκδίκηση του από το ανθρώπινο είδος που δέχτηκε το δώρο του Προμηθέα.  

Οι μύθοι, αγαπημένοι μου, πάντα έχουν πολλά πράγματα να μας διδάξουν. Τις περισσότερες φορές, αν τους προσεγγίσουμε με κριτική σκέψη, πίσω από τις λέξεις, τα πρόσωπα και τα αντικείμενα ανακαλύπτουμε συμβολισμούς και μυστικά νοήματα…

Όλος ο μύθος, του Κουτιού της Πανδώρας, ξετυλίγεται γύρω  από την οργή του Δία και την τιμωρία που επιφύλασσε στους ανθρώπους. Ο Δίας, το θείο, ο άρχοντας του κόσμου, ο δημιουργός, οργίζεται, αντιδρά, σχεδιάζει και  με πανούργο τρόπο στέλνε την εκδίκησή του επί δικαίων και αδίκων. 

Πόσο λογικό είναι, ο θεός να διακατέχεται από τα σκληρά αισθήματα τα οποία χαρακτηρίζουν τους θνητούς και να προβαίνει σε πανούργα έργαΔεν είναι λογικό!

Όμως είπαμε αγαπημένοι μου. Ο  κάθε μύθος εξυπηρετεί κάποια ηθική στόχευση. Στην προκειμένη περίπτωση προσπαθεί να πείσει τους ανθρώπους να έχουν τον «φόβο θεού» και να μην προβαίνουν σε ενέργειες που θα τον εξοργίσουν. Μήπως  όλες οι θρησκείες δεν το τονίζουν αυτό; 

Ο «φόβος θεού», άλλωστε, δεν αφήνει και πολλά περιθώρια να κρίνεις ή να αμφισβητήσεις την κρίση του θείου. Θεός είναι ότι θέλει κάνει. Πως μπορεί  όμως το θείο να καταφεύγει σε ένα τέτοιο τέχνασμα; Κι όμως οι παραδόσεις όλων των λαών προσπάθησαν να αποδώσουν το όποιο κακό υπήρχε στον κόσμο σε κάποια θεία τιμωρία που τους επιβλήθηκε για κάποιο παράπτωμα τους.

Αν παρακούσεις ή πας ενάντια στο θέλημα του, τότε η τιμωρία θα είναι σκληρή, αδυσώπητη. 

Με την ιερή φωτιά, αγαπημένοι μου, που έκλεψε ο Προμηθέας από τους Θεούς, η ζωή των ανθρώπων άλλαξε. Απόκτησαν ζεστή Εστία που τους ένωσε, Φως και Φώτιση που τους απάλλασσε από το σκοταδισμό και τους άνοιγε τα μάτια. Το ανθρώπινο είδος εξελίχθηκε.

Όμως προκύπτει ένα ερώτημα. Αφού οι άνθρωποι πριν την τιμωρία από τον Δία ζούσαν μια ζωή χαρισάμενη, με αρμόνια, με αφθονία αγαθών, γιατί είχαν ανάγκη τη φωτιά; Γιατί ο Προμηθέας να την κλέψει προκαλώντας την οργή των θεών και την δική του αιώνια τιμωρία, μόνο και μόνο για την χαρίσει στους ανθρώπους; 

Μήπως η φωτιά συμβολίζει κάτι άλλο; Πολλοί ισχυρίζονται πως η φωτιά είναι η Γνώση. Η Γνώση είναι αυτή που ανατρέπει και εξελίσσει τα πάντα. Η Γνώση είναι το όπλο στα χέρια του ανθρώπου που μπορεί να τον εξυψώσει, να τον φθάσει ψηλά. Μήπως λοιπόν για αυτό ανησύχησε ο Δίας; Διέρρευσε κάποια γνώση που θα μπορούσε να ανατρέψει την ισορροπία;

Μήπως ήταν κάτι σαν τον καρπό που έφαγαν οι πρωτόπλαστοι από το «δέντρο της γνώσης του κακού και του καλού»; 

Το μοναδικό… «αισιόδοξο» μήνυμα που στέλνει αυτός ο μύθος, αγαπημένοι μου, είναι η ελπίδα που τελικά, με εντολή του μεγίστου των θεών, παρέμεινε στο πιθάρι και συντροφεύει τον άνθρωπο. 

Με μια πρώτη ανάγνωση θα έλεγε κανείς ότι ο Δίας μέσα στην καταστρεπτική οργή του άφησε και κάτι καλό. Δεν επέτρεψε στην ελπίδα να φύγει και την άφησε στους ανθρώπους σαν  ένα όπλο να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες από τον χείμαρρο των κακών που ξεχύθηκαν από το κουτί της Πανδώρας.  

Με μια δεύτερη ανάγνωση όμως καταλήγει κανείς σε μια άλλη ερμηνεία: Στο πιθάρι ο Δίας είχε κλείσει όλα τα κακά του κόσμου, ανάμεσα σε αυτά και την ελπίδα; Τι γύρευε ένα καλό ανάμεσα σε τόσα κακά;  Μήπως τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται και η αθώα ελπίδα είναι ότι χειρότερο απόμεινε στο πιθάρι;

Μα μπορεί η ελπίδα  να είναι κάτι κακό; Όσα άσχημα και αν συναντήσει ο άνθρωπος στη ζωή του, πάντα έχει την ελπίδα ότι κάποια μέρα, με κάποιον τρόπο, θα βελτιωθούν τα πράγματα. Κάτι θα γίνει και θα αλλάξει η κατάσταση. Κάποια δύναμη μπορεί να επέμβει από ψηλά και να ανατρέψει τα πάντα. 

Ναι είναι κακό γιατί αύτη τον κάνει να ζει στην αθλιότητα και να υπομένει. Και αυτό μάλλον είναι που ήθελε ο Δίας. Να υπομένει, να περιμένει αδρανής και να ελπίζει ότι θα έρθει το θείο για του αλλάξει τη ζωή.  

Αν το καλοσκεφτεί κανείς αγαπημένοι μου, η απελπισία, η έλλειψη δηλαδή ελπίδας, κινητοποιεί τον άνθρωπο, τον κάνει απρόβλεπτο, τον ξεσηκώνει, τον αναγκάζει να αναλάβει δράση. Να πάρει την τύχη του στα χέρια του. Αφού δεν ελπίζει, δεν περιμένει τίποτε, δεν έχει να χάσει τίποτα, άρα είναι ελεύθερος να πράξει. 

Ο φόβος της ελευθερίας γεννά εύκολα τις «αρετές» της υποταγής και την εξύμνηση της σκλαβιάς μέσω της ελπίδας!

Φόβος και ελπίδα είναι οι μηχανισμοί μέσα από τα οποίους υποτάσσονται οι άνθρωποι διαρκώς στους αφέντες και τους καθοδηγητές. Ο ελεύθερος άνθρωπος όμως μπορεί να γίνει επικίνδυνος. Πολύ επικίνδυνος ακόμα και για τους θεούς άρα για την καθεστηκυία τάξη.

Ο Καζαντζάκης έλεγε «Δε φοβάμαι τίποτα δεν ελπίζω σε τίποτα είμαι ελεύθερος». Κακό, λοιπόν ανάμεσα στα κακά και η ελπίδα, που αδρανοποιεί, κάνει υποτακτικό τον άνθρωπο και τον εμποδίζει να σπάσει τις αλυσίδες του και να αλλάξει την μοίρα του…

Με αγάπη εύα

Αικατερίνη Ρίζου

Βαθμολόγησε την ΗΧΩ:


Συνολική βαθμολογία:

4.5
Rated 4.5 out of 5
4.5 από 5 αστέρια (βασισμένο σε 958 αξιολογήσεις)
Τέλειο80%
Πολύ καλό10%
Μέτριο2%
Φτωχό1%
Κακό7%


Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.